Rola żywienia specjalistycznego w niedożywieniu i ryzyku niedożywienia

Zapotrzebowanie kaloryczne i na poszczególne składniki odżywcze jest bardzo zróżnicowane i zależy od wielu czynników, m.in. wieku, płci czy poziomu aktywności fizycznej. Może się zmieniać również na skutek niektórych chorób, np. nowotworowych czy w okresie rekonwalescencji.

O niedożywieniu nadal często milczymy, mimo że wiąże się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Jest uznawane za odrębną jednostkę chorobową i figuruje w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 [1]. Najczęściej dotyczy osób z chorobami przewlekłymi, takimi jak POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc), nowotwory czy schorzenia przewodu pokarmowego.

W przypadku choroby nowotworowej niedożywienie może prowadzić do postępującego osłabienia organizmu, co z kolei może mieć wpływ na obniżenie odporności a w konsekwencji na wydłużenie procesu rekonwalescencji pacjenta. Może także znacząco pogarszać tolerancję leczenia przeciwnowotworowego i nasilać jego działania niepożądane [2]. Jego przyczyny są wieloczynnikowe i ściśle związane zarówno z miejscowym wzrostem guza, reakcją organizmu na obecność nowotworu, jak i skutkami stosowanej terapii oraz towarzyszącymi zaburzeniami metabolicznymi.

Z tego względu, u osób chorujących na nowotwory, dieta powinna być odpowiednio zbilansowana, wysokokaloryczna i wysokobiałkowa. Zaleca się, aby dobowo dostarczała ok. 25–35 kcal oraz ok. 1,5 g białka na kilogram masy ciała. Jadłospis powinien opierać się na produktach pełnowartościowych i jednocześnie lekkostrawnych, co sprzyja lepszemu wykorzystaniu składników odżywczych przez osłabiony chorobą organizm.

Zdarza się, że u pacjentów onkologicznych z różnych przyczyn pokrycie potrzeb organizmu tradycyjną dietą jest niemożliwe lub niewystarczające. Wówczas pomocny może okazać się zalecony przez lekarza doustny preparat do żywienia medycznego Nutridrink Protein Omega 3. To wsparcie żywieniowe stosowane jest jako przygotowanie do chemio- i radioterapii, w trakcie i po zakończeniu radioterapii, w okresie okołooperacyjnym.

Nutridrink Protein Omega 3 to największa ilość białka (18 g), energii (306 kcal), kwasów tłuszczowych omega 3: EPA i DHA (1,8 g) oraz witaminy D (9,8 μg), skoncentrowane w najmniejszej butelce (125 ml)*. Płynna forma, łatwa do spożycia przez osoby chore, ułatwia jego przyjmowanie. Dostępny w 2 smakach (rześki smak truskawkowo-malinowy oraz rześki smak mango-brzoskwinia) stworzonych z myślą o pacjentach onkologicznych - do stosowania po zaleceniu i pod nadzorem lekarza.

*Spośród innych wysokobiałkowych, wysokoenergetycznych produktów do żywienia medycznego zawierających kwasy tłuszczowe Omega-3 oraz witaminę D dostępnych na polskim rynku (07/2022)

Rekonwalescencja nie zawsze przebiega sprawnie i powrót do zdrowia może potrwać dłużej. W tym okresie mogą pojawić się trudności z jedzeniem, a regeneracja tkanek wymaga zwiększonej podaży wielu składników odżywczych, m.in. białka. W takich sytuacjach zalecane dzienne spożycie tego składnika może sięgać nawet 2 g/kg masy ciała, czyli ponad dwukrotnie więcej niż w przypadku zdrowych dorosłych.

Wsparcie tradycyjnej diety m.in. w okresie rekonwalescencji po przebytej chorobie, zarówno w przygotowaniu do zabiegów operacyjnych, jak i w czasie powrotu do zdrowia po operacji może stanowić Nutridrink Protein.

Stosowany po zaleceniu i pod nadzorem lekarza, znajduje zastosowanie również u pacjentów w trakcie ciężkich chorób oraz po ich przebyciu, szczególnie gdy wymagają długotrwałej hospitalizacji. Preparat jest pomocny także w chorobach przewlekłych, w których konieczna jest zwiększona podaż białka, a także w procesie rehabilitacji, np. po udarze mózgu, wspierając odbudowę siły i masy mięśniowej. Produkt ten wyróżnia się wysoką zawartością białka w małej objętości – aż 18 g białka w 125 ml (pół szklanki) produktu. Preparat dostarcza jednocześnie dużą porcję energii – 306 kcal, a wszystkie niezbędne składniki odżywcze, zostały skoncentrowane w niewielkiej objętości, co ma szczególne znaczenie u osób z ograniczonym apetytem.

Proces powrotu do zdrowia nie kończy się po wypisie ze szpitala. Po powrocie do domu wiele osób nadal odczuwa zmęczenie, osłabienie i trudności w codziennych aktywnościach, co określa się jako syndrom poszpitalny (post-hospital syndrome, PHS). Ten przejściowy stan osłabienia zwiększa ryzyko powikłań i ponownej hospitalizacji, często niezwiązaną z chorobą podstawową [3]. Dlatego szczególnie ważne jest żywienie. Odpowiednia podaż energii i białka wspiera odbudowę mięśni, gojenie tkanek i rehabilitację. U osób starszych oraz w czasie choroby zapotrzebowanie na białko może znacznie przewyższać potrzeby zdrowych dorosłych, a sama domowa dieta często nie wystarcza, dlatego pomocne mogą okazać się zalecone przez lekarza doustne preparaty odżywcze.

Obecność ran, m.in. odleżyn czy owrzodzeń, znacząco zwiększa zapotrzebowanie organizmu na energię i składniki odżywcze, dlatego aby wspomóc proces tworzenia nowej tkanki, w codziennej diecie powinny znaleźć się m.in.:

• białko – wspomaga tworzenie nowych komórek i naprawę tych uszkodzonych,
• arginina – uczestniczy w każdym etapie gojenia rany i jest niezbędna dla prawidłowego przebiegu procesu regeneracji,
• cynk i antyoksydanty – działają przeciwzapalnie i chronią komórki przed uszkodzeniem.

W przypadku trudno gojących ran np. owrzodzeń kończyn dolnych, oparzeń, odleżyn, ran cukrzycowych ważne jest dostarczenie organizmowi argininy, cynku oraz antyoksydantów, co bywa trudne w codziennej diecie.

W takiej sytuacji warto włączyć do diety zalecony i stosowany pod nadzorem lekarza Nutridrink Skin Repair – wysokobiałkowy i wysokoenergetyczny preparat odżywczy, przeznaczony do postępowania dietetycznego w przypadku odleżyn i innych trudno gojących ran.

Preparat zawiera także argininę, cynk i antyoksydanty.

Żywność specjalistyczna, czyli tzw. żywienie medyczne, powstaje z myślą o dokładnym bilansowaniu składników odżywczych oraz bezpieczeństwie mikrobiologicznym. Takie produkty mogą stanowić istotne wsparcie żywieniowe w sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania lub ograniczonych możliwości przygotowywania posiłków. W określonych sytuacjach zdrowotnych nawet starannie przygotowane posiłki domowe mogą nie zapewniać odpowiednich proporcji wszystkich niezbędnych składników odżywczych.

Produkty specjalistyczne podlegają ścisłej kontroli jakości i normom bezpieczeństwa. Odpowiednio dobrany skład produktu pozwala dostarczyć organizmowi niezbędne składniki, m.in. białko, żelazo, witaminę D czy kwasy tłuszczowe omega-3.

Żywienie medyczne może stanowić realne wsparcie zarówno dla osób chorujących, jak i dla tych, którzy im towarzyszą w codziennej opiece. Może wspomagać opiekunów w zapewnieniu ciągłości odpowiedniego postępowania dietetycznego w sytuacjach, gdy spożywanie posiłków jest utrudnione lub niemożliwe.

Przykładem takiego rozwiązania są doustne preparaty odżywcze, takie jak Nutridrink, zawierające precyzyjnie dobrane ilości białka i mikroskładników, dostosowane do aktualnych potrzeb organizmu.

Żywienie dojelitowe to jedna z metod na dostarczenie organizmowi pacjenta niezbędnych składników odżywczych w sytuacji, gdy nie może on przyjmować pokarmów drogą doustną lub gdy występują istotne trudności z przełykaniem.

Diety dojelitowe podawane są w formie płynnej przez elastyczną rurkę, tzw. zgłębnik, a zawarte w nich składniki odżywcze odpowiadają składnikom obecnym w codziennej diecie i są trawione w podobny sposób. Skład tych produktów jest dopasowany do potrzeb żywieniowych pacjentów. Pokarm zawiera wszystkie substancje odżywcze, których organizm potrzebuje na co dzień, włączając w to podaż energii, białka, elektrolitów, witamin, pierwiastków śladowych oraz wody.

Gdy żywienie doustne małych pacjentów jest niemożliwe lub jest niewystarczajace, wówczas pierwszą linią wsparcia żywieniowego dla dzieci z niedożywieniem związanym z chorobą są diety polimeryczne Nutricia z rodziny Nutrini i NutriniMax.

Diety te są kompletne pod względem odżywczym, co oznacza, że mogą stanowić jedyne źródło pożywienia dla pacjenta.

Dzięki niskiej osmolarności są dobrze tolerowane. Wśród produktów Nutricia znajdują się diety dostosowane do potrzeb i wieku/masy ciała:

• Diety polimeryczne: Nutrini, Nutrini Energy Multi Fibre, Nutrini Multi Fibre, NutriniMax, NutriniMax Energy, NutriniMax Energy Multi Fibre, NutriniMax Multi Fibre – żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, do stosowania w niedożywieniu związanym z chorobą,
• Diety oligomeryczne: Nutrini Peptisorb, Nutrini Peptisorb Energy – preparaty dla pacjentów z zaburzeniami wchłaniania i/lub trawienia;

Wszystkie produkty należące do kategorii żywności medycznej należy stosować po zaleceniu i pod nadzorem lekarza.

W chorobie i podczas dochodzenia do zdrowia dobrze zbilansowana dieta pomaga zadbać o odpowiedni poziom odżywienia, który jest ważny dla codziennego funkcjonowania. Odpowiednie żywienie odgrywa więc istotną rolę w procesie rekonwalescencji i może poprawiać komfort codziennego funkcjonowania pacjenta. Rozmawiając z lekarzem o indywidualnych potrzebach żywieniowych, należy znaleźć najlepsze rozwiązania żywieniowe dla pacjenta.

[1] M. Babicki i in., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, Polskiego Towarzystwa Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN) oraz Polskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego w zakresie diagnostyki i leczenia niedożywienia w gabinecie lekarza POZ, Lekarz POZ 2024, nr 10(4), s. 203-217.

[2] K. Rychcik, P. Gogga, Niedożywienie u pacjentów z chorobami nowotworowymi – rola diety w powrocie do zdrowia, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2020, t. 26, nr 4, s. 329–335.

[3] D. Mańkowska-Wierzbicka, Syndrom poszpitalny – holistyczne spojrzenie na pacjenta, dostęp on-line: https://akademianutricia.pl/uploads/page/703/254946/Nutricia_WGLS-SYNDROM-POSZPITALNY-%E2%80%93-holistyczne-spojrzenie-na-pacjenta.pdf, 16.12.2025 r.]