Setki szpitali nie dostały wsparcia z KPO. "To ogromny błąd"

Słowa rzecznika powinny wybrzmieć szczególnie głośno w toczącej się dyskusji na temat cyberbezpieczeństwa w ochronie zdrowia. Bo jak przekonują eksperci, temat ten nadal zrzucany jest na margines. A to błąd.

Cyberbezpieczeństwo w ochronie zdrowia nie może być już traktowane po macoszemu - to główny wniosek, który płynął z debaty "Cyberodporność: jak zmienia się krajobraz cyberbezpieczeństwa w ochronie zdrowia", którą przeprowadzono podczas Kongresu Wyzwań Zdrowotnych w Katowicach w marcu tego roku. Eksperci rozmawiali głównie o wyzwaniach związanych z cyberodpornością.

A tych, jak przekonuje w rozmowie z WP abcZdrowie kierownik CSIRT CeZ Jeremi Olechnowicz, z roku na rok będzie przybywać. Zdaniem eksperta największym wyzwaniem będzie radzenie sobie z cyberatakami i ich skutkami.

- Tych niewątpliwie będzie coraz więcej. To jasno pokazują dane. CSIRT CeZ (Computer Security Incident Response Team) w zeszłym roku zarejestrował 1441 różnego rodzaju incydentów związanych z cyberbezpieczeństwem w sektorze ochrony zdrowia. Warto podkreślić, że to o około 40 proc. więcej niż w 2024 roku. Zatem ten trend jest wyraźnie rosnący i musimy zainwestować w cyberbezpieczeństwo - zaznacza Olechnowicz.

A z tym finansowaniem często jest problem. Lekarze alarmują, że setki szpitali w Polsce zostały bez realnego wsparcia z KPO na cyberbezpieczeństwo.

- Mój szpital, ze względu na to, że nie jest ani onkologiczny, ani pediatryczny, tych pieniędzy nie dostał. Pieniądze trafiły do jednostek, które mogłyby sobie sfinansować inwestycje z własnych środków. Te, które na pewno sobie nie sfinansują inwestycji z własnych środków, nie dostały. W dalszym ciągu jest 300 szpitali w Polsce, w dużej mierze małych, które mają jednego bądź dwóch informatyków i które nie dostały ani grosza na cyberbezpieczeństwo - mówił dr Michał Zabojszcz, dyrektor SPZOZ Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Krakowie podczas Kongresu Wyzwań Zdrowotnych w Katowicach i podkreślał, że należy stworzyć KPO-bis, które pomoże w finansowaniu cyfryzacji szpitali.

Jego zdanie podziela Krzysztof Żochowski, chirurg, wiceprezes Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych. W rozmowie z WP abcZdrowie podkreśla, że pieniądze na ten cel powinny się znaleźć.

- My z KPO dostaliśmy pieniądze na informatyzację, tam są też elementy cyberbezpieczeństwa, ale nie wszyscy są takimi szczęściarzami. Wiele szpitali zostało bez wsparcia w tym zakresie. Obecnie cyberbezpieczeństwo powinno być jednym z kluczowych tematów i władze powinny się nad nim pochylić. Budujemy schrony dla ludności, zasieki na granicy, a o zabezpieczeniu ważnych elementów systemu informatycznego zapominamy. To ogromny błąd, który wynika z tego, że państwo polskie jest w głębokiej zapaści finansów publicznych - mówi Żochowski.

O tym, jak ważne jest postawienie na cyberbezpieczństwo, świadczy między innymi cyberatak, którego ofiarą ponad miesiąc temu padł Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Zespolony w Szczecinie. Na początku marca hakerzy zainfekowali system informatyczny placówki i zaszyfrowali część danych. Domagali się od władz szpitala kilku milionów dolarów okupu. Śledztwo w tej sprawie wszczęła szczecińska Prokuratura Okręgowa.

- Ten czas po cyberataku to był jeden z najtrudniejszych okresów w historii funkcjonowania szpitala wojewódzkiego. Atak co prawda nie sparaliżował naszej pracy, ale był druzgocący dla działania placówki. Utraciliśmy dostęp do części danych i musieliśmy z godziny na godzinę przejść na awaryjny, papierowy tryb pracy. Pacjenci (z wyjątkiem tych onkologicznych z kartami DiLO) nie mogli rejestrować się na wizyty, nie mieliśmy dostępu do części wyników badań i historii pacjentów, lekarze wypisywali papierowe zlecenia, recepty i skierowania. Cyberatak oznaczał i częściowo oznacza nadal ogromne trudności, ale z każdym dniem jest coraz lepiej. Rejestracja ruszyła, chociaż czas oczekiwania na połączenie jest dłuższy niż zazwyczaj - z tego powodu wydłużyliśmy godziny pracy infolinii. Większość pacjentów otrzymuje już swoje wyniki, a większość lekarzy może wystawiać e-recepty czy elektroniczne zwolnienia - wylicza w rozmowie z WP abcZdrowie rzecznik placówki Tomasz Owsik-Kozłowski.

Jednak niektórzy pacjenci nadal skutki cyberataku odczuwają. Pani Janina (imię zmienione), która choruje onkologicznie, wciąż czeka na wynik tomografii komputerowej, którą wykonała na początku marca. Kobieta w rozmowie z nami przyznaje, że boi się, iż przez to opóźnienie jej choroba się rozwinie. Natomiast pan Andrzej miał problem ze zrealizowaniem recepty otrzymanej w lecznicy. W aptece usłyszał, że przez to, iż jest ona wypisana ręcznie, nie może liczyć na refundację leków.

- Priorytetem po ataku było dla nas bezpieczeństwo pacjentów pozostających pod naszą opieką. Rzeczywiście, mogło się tak zdarzyć, że recepta została wypisana na pełną odpłatność ze względu na np. brak możliwości sprawdzenia w systemie poziomu refundacji lub wątpliwości związane ze statusem ubezpieczeniowym pacjenta. W takich sytuacjach informowaliśmy pacjentów, że mogą zwrócić się z prośbą o e-receptę do swoich lekarzy rodzinnych, których po ataku prosiliśmy o wsparcie w tym zakresie. Natomiast jeżeli chodzi o oczekiwanie na wyniki badań, to na pewno w takim przypadku warto byłoby skontaktować się z lekarzem, który nas na takie badanie kierował. Bez danych pacjentki trudno jest mi się odnieść do zarzutu o braku wyniku. Jeżeli chodzi o trudności, z którymi jeszcze mogą zmagać się nasi pacjenci, to nadal nie mają oni dostępu do komercyjnej oferty laboratorium i dłużej czekają na realizację wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej - tłumaczy Owsik-Kozłowski.

Rzecznik przyznaje także, że planem na najbliższe miesiące jest doprowadzenie do sytuacji, w której wszystkie systemy informatyczne funkcjonujące w szpitalu będą działały na poziomie wyższym niż przed atakiem.

- Oprócz prac związanych np. z konfiguracją systemów skupiamy się na testach, audytach i wdrożeniu szeregu dodatkowych rekomendacji z zakresu cyberbezpieczeństwa, a to niestety trwa. Mamy nadzieję, że nasze działania zabezpieczą szpital na przyszłość - podsumowuje Owsik-Kozłowski.