Spowalnia starzenie mózgu. 6 lat badań nie pozostawia wątpliwości

W dużej analizie obejmującej blisko 3 tys. osób po 50. roku życia, uczestniczących w English Longitudinal Study of Ageing, porównano funkcjonowanie poznawcze dziadków opiekujących się wnukami z tymi, którzy nie angażowali się w opiekę. Średni wiek badanych wynosił 67 lat. W latach 2016-2022 uczestnicy nawet trzykrotnie przechodzili testy oceniające pamięć i płynność słowną.

Osoby, które w ciągu roku poprzedzającego badanie pomagały w opiece nad wnukami, osiągały wyższe wyniki w testach pamięci i funkcji językowych niż ich rówieśnicy niezaangażowani w opiekę. Zależność ta utrzymywała się także po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, poziom wykształcenia czy stan zdrowia. Co istotne, u kobiet opiekujących się wnukami zaobserwowano wolniejsze tempo pogarszania się wyników w testach pamięci i języka w kolejnych latach obserwacji.

Zaskakujące okazało się to, że nie sama liczba godzin poświęconych na opiekę ani pojedynczy rodzaj aktywności były kluczowe. Lepsze wyniki wiązały się raczej z samym faktem pełnienia roli opiekuńczej oraz z różnorodnością wykonywanych czynności. Wspólna zabawa, pomoc w odrabianiu lekcji, przygotowywanie posiłków czy odwożenie wnuków na zajęcia to odmienne formy stymulacji poznawczej, społecznej i często także fizycznej. Taka mieszanka aktywności może sprzyjać utrzymaniu sprawności umysłowej.

Badacze podkreślają jednak, że wyniki nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego. Możliwe, że osoby o lepszej kondycji poznawczej są częściej proszone o pomoc w opiece nad wnukami lub same chętniej się jej podejmują. Choć w analizach starano się uwzględnić stan zdrowia i inne czynniki, całkowite wykluczenie takiego efektu nie jest możliwe.

Opieka nad wnukami łączy w sobie kilka elementów uznawanych za korzystne dla mózgu w starszym wieku - ruch, kontakt społeczny, poczucie sensu i zaangażowanie emocjonalne. Każdy z tych czynników był wcześniej powiązany z lepszym funkcjonowaniem poznawczym.

Choć zarówno dziadkowie, jak i babcie uzyskiwali wyższe wyniki w testach, to tylko u kobiet odnotowano wyraźniejsze spowolnienie pogorszenia funkcji poznawczych w czasie. Autorzy sugerują, że może to wynikać z różnic w sposobie przeżywania roli opiekuńczej. W wielu rodzinach to babcie częściej pełnią centralną rolę w opiece nad wnukami, a ich zaangażowanie bywa bardziej intensywne i wieloaspektowe. To z kolei może przekładać się na większą stymulację poznawczą.

Nie bez znaczenia jest także to, jak dana osoba postrzega opiekę. Dla jednych to źródło satysfakcji i sensu, dla innych - obowiązek i obciążenie. Badanie nie oceniało poziomu stresu ani subiektywnego poczucia przeciążenia, a to może mieć kluczowe znaczenie dla zdrowia psychicznego i poznawczego. Eksperci zwracają uwagę, że dobrowolność i zgodność zakresu zaangażowania z oczekiwaniami dziadków mogą decydować o tym, czy opieka przynosi korzyści, czy staje się źródłem napięcia.

Choć analiza skupiała się na zdrowiu dziadków, wcześniejsze badania wskazują, że obecność zaangażowanych dziadków może wspierać także rozwój dzieci - w zakresie kompetencji językowych, poznawczych i emocjonalnych.

Relacja międzypokoleniowa może więc działać w dwie strony. Dla starszych osób to szansa na utrzymanie aktywności i poczucia celu, dla dzieci - dodatkowe wsparcie i bliskość. W świetle tych danych opieka nad wnukami jawi się nie tylko jako rodzinny obowiązek czy przyjemność, lecz także jako potencjalny element sprzyjający zdrowemu starzeniu się.

Źródło: English Longitudinal Study of Ageing, Everyday Health