Ustawa o zawodzie psychologa opublikowana. "Historyczny moment"

Prezydent RP podpisał ustawę o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów, a następnie akt został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Nowe przepisy mają uporządkować rynek usług psychologicznych, wzmocnić ochronę osób korzystających ze wsparcia i uciąć praktyki polegające na podawaniu się za psychologa bez kwalifikacji. To odpowiedź na wieloletnie postulaty środowiska i problem "martwego prawa" z 2001 r., które nigdy nie zaczęło realnie działać, bo nie doczekało się niezbędnych rozporządzeń wykonawczych, a samorząd psychologów nie został powołany.

Najważniejszą zmianą jest formalne powiązanie prawa do wykonywania zawodu z wpisem do Rejestru Psychologów. Rejestr ma być prowadzony przez regionalne rady psychologów, a dane w nim zawarte pozwolą sprawdzić m.in. imię i nazwisko specjalisty oraz status wykonywania zawodu. Idea jest prosta: osoba szukająca pomocy ma mieć możliwość szybkiej weryfikacji, czy trafia do osoby uprawnionej.

Ustawa precyzuje też, kto może uzyskać prawo do wykonywania zawodu. Zasadą jest ukończenie studiów psychologicznych I i II stopnia albo jednolitych studiów magisterskich. Przewidziano rozwiązania przejściowe dla osób, które ukończyły lub rozpoczęły studia II stopnia (w tym jednolite studia magisterskie na kierunku psychologia zdrowia) przed wejściem w życie ustawy. Prawo wykonywania zawodu mają uzyskać również osoby z kwalifikacjami zdobytymi w Unii Europejskiej lub z dyplomem z innych państw, pod warunkiem spełnienia wymogów i wykazania znajomości języka polskiego.

Drugi filar reformy to utworzenie samorządu zawodowego psychologów. Ma on reprezentować środowisko, sprawować pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu, prowadzić postępowania dyscyplinarne oraz dbać o etykę i rozwój zawodowy. Jednocześnie działalność samorządu ma pozostawać pod nadzorem ministra właściwego do spraw pracy. W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność za standardy i reakcję na nadużycia będzie miała wyraźnego "gospodarza", a nie będzie rozmyta jak dotąd.

Nowe przepisy wzmacniają też ochronę osób korzystających ze wsparcia. Gdy pojawią się zastrzeżenia co do działania psychologa, pokrzywdzony będzie mógł złożyć wniosek do rzecznika dyscyplinarnego. Samorząd ma prowadzić postępowania i orzekać kary, włącznie z zawieszeniem lub pozbawieniem prawa wykonywania zawodu. Ustawa wprost wskazuje również obowiązki związane z tajemnicą zawodową, prowadzeniem dokumentacji psychologicznej oraz ochroną danych osobowych.

Ważnym elementem prac parlamentarnych były poprawki doprecyzowujące zasady udzielania pomocy osobom małoletnim lub ubezwłasnowolnionym bez zgody opiekuna. W efekcie bez zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego można udzielić osobie małoletniej lub ubezwłasnowolnionej doraźnego wsparcia w sytuacji kryzysu lub doświadczenia traumy.

"Zmiana ta wprowadza do przepisu określenie 'doraźne', a jednocześnie usuwa z katalogu przesłanek stres jako okoliczność, która umożliwiałaby udzielenie dziecku pomocy psychologicznej bez zgody rodzica. Regulacja dotyczy przypadków, gdy osoba małoletnia lub ubezwłasnowolniona zgłasza 'uzasadnioną potrzebę objęcia ich pomocą psychologiczną'" – zaznaczono.

Poza tym psycholog będzie mógł prowadzić psychoterapię na zasadach określonych w odrębnych przepisach, natomiast na etapie prac w parlamencie psychoterapia została usunięta z wykazu świadczeń psychologicznych przewidzianych w ustawie. To rozróżnienie może mieć znaczenie zarówno dla pacjentów, jak i dla rynku usług.

Reforma nie wejdzie w życie z dnia na dzień. Ustawa zawiera przepisy zmieniające 17 innych ustaw, a jej wdrażanie rozpisano na etapy: co do zasady regulacja ma zacząć obowiązywać po upływie 2 lat i 3 miesięcy od ogłoszenia, z wyjątkami dla wybranych artykułów, które startują wcześniej (po 14 dniach lub po 12 miesiącach), oraz jednym przepisem odroczonym jeszcze dłużej. To okres, w którym mają powstać struktury samorządu i przygotowane mają zostać mechanizmy rejestracji oraz nadzoru.

Środowisko psychologów podkreśla, że to przełom po latach niepewności.

"To historyczny moment dla nas wszystkich. Po latach niepewności, pracy u podstaw i dziesiątkach spotkań w komisjach sejmowych, Ustawa o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów stała się faktem" – zaznacza Ogólnopolski Związek Zawodowy Psychologów.

Jeśli zapowiedziane rozwiązania zostaną skutecznie wdrożone, pacjenci zyskają prostą weryfikację kompetencji, a osoby podszywające się pod specjalistów – realne ryzyko odpowiedzialności.

Źródło: Infor, Rynek Zdrowia