Zapomniany polski owoc. Odtyka tętnice, zapobiega miażdżycy

W polskim krajobrazie nieszpułka jadalna występuje głównie jako wysoki krzew ozdobny, uprawia się ją w ogrodach i parkach. W miejscach naturalnych spotyka się rzadko, jedynie dziczejące rośliny. Krzew osiąga ok. 5-6 m wysokości, wyróżnia się rozłożystym, nieregularnym pokrojem oraz długimi, lancetowatymi liśćmi. Kwitnie od maja do czerwca pokrywając się białymi kwiatami, które przypominają kwiaty jabłoni.

Owoce dojrzewają jesienią, zwykle w październiku, ale ze zbiorami celowo zwleka się aż do pierwszych przymrozków. Dzięki poddaniu działaniu niskich temperatur zachodzi u nich proces ulężenia. Owoc wówczas mięknie, traci swoją gorycz, zyskuje głęboki, słodki smak i konsystencję musu. Jeśli zima jest łagodna, zebrane owoce można po prostu włożyć do domowego zamrażalnika na 1-2 doby, uzyskując ten sam efekt.

Nieszpułka to naturalne bogactwo kwasów organicznych (przede wszystkim jabłkowego i cytrynowego), które stymulują metabolizm i odpowiadają za kwaskowaty posmak. Owoce te są rewelacyjnym źródłem błonnika pokarmowego, dostarczają go aż 4-5 g w 100 g produktu, co stawia je w czołówce owoców sprzyjających redukcji masy ciała.

Oprócz tego w skład wchodzą flawonoidy, pektyny, kwasy fenolowe, garbniki i cukry (głównie fruktoza i glukoza). Nieszpułka jest niezłym źródłem witaminy C (zawartość podobna jak w jabłkach), witamin z grupy B (B1, B2, B3), witaminy E i K. Ponadto dostarcza organizmowi ważnych soli mineralnych: potasu, wapnia, fosforu, magnezu i żelaza.

Jak nieszpułka jadalna wpływa na organizm?

• Zapewnia długie uczucie sytości i hamuje napady głodu, co pomaga podczas diety odchudzającej.
• Poprawia perystaltykę jelit i pozytywnie wpływa na zdrowie układu pokarmowego, m.in. zapobiegając zaparciom.
• W tradycyjnej medycynie ludowej przetwory z nieszpułki (dzięki obecności ściągających garbników) stosowano na dolegliwości żołądkowe i przeciw biegunce.
• Wiąże wolne rodniki, opóźnia procesy starzenia komórek i zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych.
• Pomaga obniżać poziom cholesterolu we krwi, zmniejszając ryzyko rozwoju miażdżycy oraz cukrzycy typu 2.
• Poprawia funkcjonowanie układu nerwowego (m.in. dzięki zawartości witamin z grupy B, które wspierają koncentrację, pamięć oraz stabilizują nastrój).

Z uwagi na wysoką koncentrację błonnika owoców w stanie surowym powinny unikać osoby cierpiące na ostre stany zapalne jelit lub zaostrzenie zespołu jelita drażliwego (IBS).

Nieszpułka na surowo jest niejadalna: twarda i cierpka. Dopiero po poddaniu niskiej temperaturze nadaje się do spożycia. Jednakże nawet wtedy częściej wykorzystuje się ją na przetwory niż zjada jako owoc deserowy. Smaczne są owoce lekko przejrzałe. Dlatego po zbiorze warto trzymać je w lodówce przez 2-4 tygodnie.

Nieszpułka zawiera dużo pektyn, tym samym świetnie nadaje się do przyrządzania dżemów, marmolad i galaretek. Znajduje także zastosowanie jako główny składnik soków, likierów i nalewek. Dojrzały, starty miąższ jest używany jako sos do deserów, np. lodów. Smak nieszpułki porównuje się do pieczonych jabłek.

"Owoc tego drzewa jest pożyteczny i dobry dla ludzi zdrowych i chorych, niezależnie od tego, jak dużo go spożyją, ponieważ dzięki swym dobrym siłom wspomaga wzrost ciała i oczyszcza krew" - pisała w swoich traktatach św. Hildegarda z Bingen. Biorąc pod uwagę współczesną wiedzę o właściwościach tego owocu, zdecydowanie warto wziąć sobie tę radę do serca i poszukać nieszpułki podczas jesiennych zakupów.

Źródła:

1. ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/403486642_Underutilized_Medlar_Mespilus_germanica_L_Fruit_as_a_Source_of_Dietary_Fibers
2. ScienceDirect, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590157524002219
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10997830/