Zespół sawanta - charakterystyka, neurobiologia, zdolności

Zespół sawanta (ang. savant syndrome) to niezwykła dysfunkcja mózgu, która polega na tym, że osoby upośledzone umysłowo prezentują ponadprzeciętne zdolności. Sawanci zwykle mają doskonałą pamięć mechaniczną i potrafią zapamiętać raz przeczytaną informację do końca życia. Wśród sawantów jest bardzo wiele osób z autyzmem czy zespołem Aspergera. W skrócie sawant to upośledzony geniusz – nie potrafi poradzić sobie z najprostszymi czynnościami, jest zależny od pomocy innych, ale wykazuje nieprawdopodobne umiejętności intelektualne w jakiejś dziedzinie, np. muzyce, matematyce czy lingwistyce.

Zobacz film: "Choroby neurologiczne jako przyczyny depresji"

Zespół sawanta - charakterystyka

Słowo „sawant” pochodzi z języka francuskiego (fr. savant), co oznacza „uczony, mądry, biegły”. Za autora określenia „zespół sawanta” uważa się odkrywcę zespołu Downa – Johna Langdona-Downa. Opisał on w swoich pracach naukowych liczne przypadki współwystępowania ponadprzeciętnych zdolności z upośledzeniem umysłowym i zaproponował w 1887 roku pojęcie „idiota-sawant” (fr. savant idiot) – uczony głupiec. Jednak pierwsze wzmianki o koegzystencji dysfunkcji mózgu z genialnymi umiejętnościami pojawiły się 100 lat wcześniej – w 1789 roku w pracach pioniera amerykańskiej psychiatrii, Benjamina Rusha.

Benjamin Rush opisał historię niezwykłego człowieka, który przy ograniczonych umiejętnościach podstawowego liczenia prezentował niewiarygodne zdolności matematyczne, np. potrafił precyzyjnie odpowiedzieć, ile sekund przeżyje człowiek w ciągu 70 lat, 17 dni i 12 godzin, uwzględniając lata przestępne. Obecnie określenie „zespół sawanta” rezerwuje się dla osób, które przy poważnych zaburzeniach intelektualnych i ilorazie inteligencji oscylującym w granicach 40 wykazują niebywałe zdolności umysłowe w konkretnej dziedzinie.

Zespół sawanta a neurobiologia

Szacuje się, że zespół sawanta występuje najczęściej u osób, które cierpią na zaburzenia autystyczne – średnio co 10 autysta to sawant. Jednak ponadprzeciętne umiejętności mogą wykazywać także osoby upośledzone umysłowo, z urazami mózgu czy otępieniem umysłowym. Najczęściej syndrom ten ma charakter wrodzony. Wśród sawantów zdecydowanie dominują mężczyźni. Naukowcy próbują wyjaśnić te dysproporcje płciowe wpływem testosteronu na rozwój mózgu w życiu płodowym.

O zespole sawanta mówi się, że jest to szczególny dar, tak jakby natura rekompensowała ludziom z dysfunkcjami umysłowymi gratyfikacją w postaci fenomenalnych zdolności. Zespół sawanta nie jest żadną chorobą ani patologią, więc nie podlega leczeniu. To szczególny stan umysłu – współwystępowanie deficytów poznawczych z genialnymi umiejętnościami. Na pierwszy rzut oka zespół sawanta wydaje się być paradoksem, jakimś dziwnym wybrykiem natury, niespotykaną hybrydą biologiczną. Jak głupiec może być geniuszem? Przecież to niedorzeczność.

Hipotezy naukowe próbują wyjaśniać dziwną zagadkę sawantyzmu poprzez odwołanie się do plastyczności mózgu. Najczęściej osoby upośledzone umysłowo mają zaburzone funkcje zlokalizowane w „logicznej” lewej półkuli mózgu odpowiedzialnej za sekwencje, porządek, hierarchizację i zdolności językowe. Uszkodzenie lewej półkuli mózgu skutkuje większą aktywnością prawej półkuli w celu zrekompensowania utraconych funkcji. W ten sposób wielu sawantów prezentuje fenomenalne zdolności w takich dziedzinach jak muzyka, plastyka, rzeźba, gdyż „intuicyjna” prawa półkula odpowiada właśnie za zdolności artystyczne.

Zespół sawanta - zdolności

Jakie ponadprzeciętne umiejętności prezentują osoby z zespołem sawanta? Mimo bardzo niskiego ilorazu inteligencji i trudności w życiu społecznym, wykazują genialne zdolności w takich dziedzinach jak:

  • matematyka – potrafią dokonać niebywałych obliczeń rachunkowych, odtworzyć długi ciąg liczb, precyzyjnie odmierzyć czas, podać dzień tygodnia, jaki przypadał na konkretną datę;
  • plastyka – prezentują niebywałe zdolności manualne i wizualne; są genialnymi malarzami i rzeźbiarzami, np. tworzący z niezwykłą precyzją dzieła malarskie autysta Richard Wawro albo niepełnosprawny Alonzo Clemons, który z wszystkimi detalami anatomicznymi potrafi w mgnieniu oka wyrzeźbić w wosku podobiznę każdego zwierzęcia;
  • lingwistyka – prezentują fenomenalne zdolności językowe, uczą się z niewiarygodną szybkością gramatyki i słów języków obcych, sprawnie komunikują się nawet w kilkunastu językach świata, tak jak Daniel Tammet z zespołem Aspergera, który zna język: niemiecki, angielski, francuski, hiszpański, esperanto, rumuński, litewski, walijski, galijski, estoński i islandzki; czasami niezwykłe zdolności lingwistyczne i opanowanie obcego języka mogą mieć charakter „pamięci bez pojmowania”;
  • muzyka – prezentują talenty kompozytorskie, potrafią bezbłędnie odtworzyć z pamięci zasłyszany wcześniej utwór, są wirtuozami gry na fortepianie czy innych instrumentach muzycznych, tak jak Leslie Lemke – chory na porażenie mózgowe.

Chyba najbardziej znanym sawantem na całym świecie jest Amerykanin Kim Peek (1951-2009), nazywany „genialnym upośledzonym” albo „chodzącą encyklopedią”. Mimo zaburzeń rozwoju miał genialną pamięć, znał na pamięć tysiące książek, potrafił czytać dwie strony naraz w kilka sekund, zapamiętywał mnóstwo informacji, np. numery telefonów, kody pocztowe, daty, adresy, układy ulic, rozpoznawał utwory muzyczne ze słuchu. Jego osoba stała się inspiracją dla twórców filmu „Rain Man”, który zdobył cztery Oscary. Kima Peeka zagrał wówczas Dustin Hoffman.

Zespół sawanta wciąż pozostaje tajemnicą ludzkiego umysłu. Najważniejsze jednak zdaje się to, że szczególne zdolności stają się często bazą dla rehabilitacji chorego. Nieprzeciętne właściwości umysłu sawanta mogą być swego rodzaju metodą terapii dla osób z autyzmem, wokół których koncentruje się pomoc psychologiczna. Niebywałe zdolności mogą pomóc wyjść osobom z ich zamkniętego świata, usprawnić codzienne funkcjonowanie i polepszyć kontakty z innymi ludźmi.

Komentarze (4)
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Zespół sawanta - charakterystyka, neurobiologia, zdolności
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Zespół sawanta - charakterystyka, neurobiologia, zdolności
Kalendarz rozwoju dziecka

Odporność dziecka (WIDEO)

Odporność dziecka (WIDEO) Odtwórz wideo

Jak się okazuje układ odpornościowy osiąga pełną dojrzałość w zakresie zdolności obronnych dopiero w wieku 12 lat. W czasie prenatalnym (...) , to najkrócej mówiąc jest to zespół reakcji obronnych, których celem jest...

Zespół Cushinga - objawy, diagnostyka, leczenie

Cząsteczka kortyzolu - schemat

Cząsteczka kortyzolu - schemat

Kortyzol wywiera znaczny wpływ na metabolizm, bywa nazywany hormonem stresowym na równi z adrenaliną.

Sepsa - charakterystyka, przyczyny, predyspozycje, leczenie

Jakie są objawy sepsy? (WIDEO)

Jakie są objawy sepsy? (WIDEO) Odtwórz wideo

Sepsa, zwana również posocznicą, jest bardzo poważną chorobą. Określa się ją jako zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (SIRS). Zazwyczaj

Mukowiscydoza - charakterystyka, objawy, diagnostyka, leczenie

Tydzień Mukowiscydozy

Tydzień Mukowiscydozy

27 lutego rozpoczyna się XI Ogólnopolski Tydzień Mukowiscydozy.

Zbilansowana dieta - charakterystyka, zasady, zdrowe produkty żywieniowe

Bakalie w diecie

Bakalie w diecie

Bakalie powinny stanowić część racjonalnego żywienia.

EEG - kiedy wykonywać, charakterystyka, wyniki

Badanie EEG

Badanie EEG

Elektrody na skórze czaszki rejestrują zmiany w mózgu.

Relacje z dziećmi

ADHD - zagadka małego łobuza (WIDEO)

ADHD - zagadka małego łobuza (WIDEO) Odtwórz wideo

. Dodatkowo, takie osoby wykazują problemy z koncentracją uwagi i charakteryzują się impulsywnością. Zespół zaburzeń został określony jako Attention Deficit (...) Hyperactiv Disorder, a w Polsce używa się skrótu ADHD. Dzieci z ADHD...

Noworodek - charakterystyka

Noworodek - zdjęcia

Noworodek - zdjęcia

Noworodkiem określa się dziecko, które nie ukończyło 28. dnia życia.