Zespół wstrząsu toksycznego - przyczyny, objawy, rozpoznanie i leczenie

Zespół wstrząsu toksycznego pojawia się głównie u kobiet, które stosują tampony. W trakcie miesiączki spada odporność organizmu i gronkowiec, który najprawdopodobniej zasiedlał ich drogi rodne namnaża się, wykorzystując krew w tamponie jako pożywkę. TSS pojawić się może także podczas połogu, po poronieniu, jako powikłanie po zabiegach, jako rezultat stosowania mechanicznej antykoncepcji. Pojawia się także, gdy dojdzie do uszkodzeń skóry.

Objawy wstrząsu toksycznego różnią się u poszczególnych pacjentów, ponieważ wstrząs może być spowodowany działaniem różnych czynników. Wstrząs wywołany u zupełnie zdrowych osób przez bakterie gronkowca złocistego objawia się wysoką gorączką, niskim ciśnieniem krwi, złym samopoczuciem oraz oszołomieniem, śpiączką i niewydolnością wielu narządów.

Charakterystyczna wysypka przypomina poparzenie słoneczne i może pojawić się na dowolnej części ciała, w tym na ustach, oczach, wnętrzu dłoni i wewnętrznej stronie stóp. U pacjentów, którzy przeżyli wstrząs, wysypka złuszcza się po 10-14 dniach. Dla kontrastu, wstrząs toksyczny spowodowany bakteriami gronkowca beta-hemolizującego występuje zwykle u osób z infekcjami skóry wywołanymi tą bakterią. Ci pacjenci często odczuwająsilny ból w miejscu infekcji, po czym szybko pojawiają się kolejne symptomy. Rzadziej niż w przypadku wstrząsu wywołanego gronkowcem złocistym obserwuje się wysypkę.

Główne objawy zespołu wstrząsu toksycznego są następujące:

• wysoka gorączka (powyżej 39 stopni),
• rozlane, plamiste zapalenie skóry (erytrodermia),
• spadek ciśnienia tętniczego krwi,
• objawy narządowe,
• biegunka lub wymioty,
• bóle mięśniowe,
• objawy zapalenia błon śluzowych: gardła, nosa, spojówek, pochwy (swędzenie, pieczenie, miejscowa bolesność),
• zawroty głowy, splątanie, dezorientacja,
• złuszczanie naskórka – zwłaszcza z dłoni (wewnętrzna strona) i ze  stóp, występujące w okresie 1-2 tygodni od pojawienia się pierwszych objawów.

Diagnoza opiera się na ustalonych kryteriach oceny. Jeśli temperatura ciała pacjenta przekracza 38.9 st. C, ciśnienie jest niskie, na ciele widoczna jest wysypka, a objawy dotyczą trzech lub więcej narządów, dochodzi do rozpoznania wstrząsu toksycznego. Leczenie prowadzone jest w szpitalu. Oczyszcza się miejsce zakażenia, podaje płyny, stosuje się antybiotyki, czasem immunoglobuliny.

W początkowym etapie leczenia antybiotykami stosuje się trzy razy dziennie klindamycynę w celu zwalczenia gronkowca. W późniejszym etapie podaje się antybiotyki zgodne z otrzymanym antybiogramem. Immunoglobuliny podawane są głównie jako czynniki walczące z toksynami gronkowca. Przebycie raz zespołu wstrząsu toksycznego nie zapewnia niestety ochrony przed kolejnym zachorowaniem.

Źródła

1. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
2. Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Czelej, Lublin 2007, ISBN 978-83-60608-34-0
3. Virella G. Mikrobiologia i choroby zakaźne, Urban & Partner, Wrocław 1999, ISBN 978-83-85842-59-0