ADHD a ryzyko uzależnień. Nowe hipotezy ekspertów

Podczas 48. Zjazdu Naukowego Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego eksperci przedstawili niepokojące dane. Jak mówi dr n. med. Gniewko Więckiewicz ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego: "Co piąta osoba dorosła z ADHD sięga po substancje psychoaktywne. U tych pacjentów rokowania są gorsze i większe jest ryzyko nawrotów uzależnienia".

Jednocześnie badacze podkreślają, że stosowanie leków psychostymulujących w terapii ADHD nie zwiększa tego ryzyka. Dr Konrad Jurczakowski z Warszawy zwrócił uwagę na wieloletnie badania i metaanalizy z lat 1999–2023, które wykazały, że farmakoterapia stymulantami nie sprzyja rozwojowi uzależnień, a w niektórych przypadkach może mieć wręcz "potencjalny efekt protekcyjny".

Zobacz także: 9 mln Polaków ma stłuszczenie wątroby. Hepatolog mówi, co uratuje narząd

Podczas spotkania wprowadzono także innowacyjne podejście do rozumienia mechanizmów uzależnień. Dr hab. Sławomir Murawiec, psychiatra i psychoterapeuta z Warszawy, przedstawił teorię tzw. umysłu predostatycznego. – Nowy paradygmat zakłada, że emocje i zachowanie są reakcją na przewidywanie ryzyka lub nagrody – wyjaśnił ekspert.

Koncepcja zakłada, że mózg działa jak system predykcyjny, który nieustannie porównuje oczekiwania ze strumieniem bodźców zmysłowych. Działa przy tym w trzech trybach: alarmowym, poszukiwania oraz równowagi.

Zobacz także: Popularny suplement nie taki zdrowy. Naukowcy potwierdzają

Według dr. Murawca osoby z ADHD częściej i intensywniej uruchamiają tryb alarmowy, co wiąże się ze zwiększoną impulsywnością, napięciem i szybkimi reakcjami emocjonalnymi. – Układ nerwowy częściej postrzega sytuacje jako zagrożenie lub stresujące, co aktywuje reakcje związane z trybem alarmowym – zaznaczył specjalista.

Z kolei tryb poszukiwania może prowadzić do sięgania po przyjemne bodźce, w tym substancje psychoaktywne. – Zażywanie narkotyków powoduje jedynie krótkotrwałe osiągnięcie równowagi i rzadko pomaga w adekwatnej reakcji na bodźce środowiska – podkreślił Murawiec.

Ekspert zaznacza, że uzależnienia można rozumieć jako chroniczną deregulację systemów regulacyjnych. Przewlekłe korzystanie z używek dodatkowo wpływa na korę przedczołową, osłabiając samokontrolę i pogłębiając problem. – Przewlekła aktywacja trybów alarmowych i poszukiwania prowadzi do kompulsywnych zachowań, które mają charakter uzależniający – tłumaczy psychiatra.

W ocenie dr. Murawca uwzględnienie koncepcji umysłu predostatycznego w leczeniu ADHD może być przełomem w zapobieganiu rozwojowi i utrzymywaniu się uzależnień.

Świadomość tego, jak działa system nerwowy i jak reaguje na przewidywane ryzyko czy nagrodę, może pomóc w skuteczniejszej terapii pacjentów.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP