Asertywność - definicja, teorie psychologiczne, umiejętności

spis treści
rozwiń

Asertywność to coraz bardziej popularne słowo. Treningi asertywności cieszą się niegasnącym zainteresowaniem nie tylko wśród kierowników, handlowców, managerów, ale są oferowane również osobom uzależnionym, alkoholikom, narkomanom. Na czym dokładnie polegają zachowania asertywne? Czy asertywność to tylko odważne mówienie „nie”? Czy asertywność przydaje się w komunikacji międzyludzkiej? Jakie są zalety asertywności i jak pojęcie asertywności rozumiano na przestrzeni lat?

1. Asertywność - definicja

Asertywność jako pojęcie lokuje się bardzo często w tematyce zdrowia psychicznego. Oznacza to, że asertywność zazębia się i współwystępuje niejako z ludzkimi kompetencjami radzenia sobie z wymaganiami życia, co przekłada się na indywidualny rozwój i zadowolenie z siebie. Nie ma precyzyjnej definicji asertywności. Istnieje wiele wyjaśnień roboczych asertywności, a każde z nich akcentuje inny aspekt asertywności. Niektórzy teoretycy podkreślają, że asertywność to rodzaj kompetencji społecznej, zapewniającej skuteczne funkcjonowanie w relacjach z osobami, umiejętność adaptacji do wymagań społeczno-kulturowych, wytrwałe dochodzenie do realizacji celów osobistych. Jeszcze inni twierdzą, że asertywność to składowa inteligencji emocjonalnej, a pozostali, że zachowania asertywne przesądzają o jakości komunikacji.

Zobacz film: "Gdzie szukać pomocy w przypadku uzależnień i innych problemów psychologicznych?"

Bez wątpienia każde z podejść w rozumieniu asertywności jest słuszne. Najczęściej asertywność jako zdolność komunikacyjną przeciwstawia się dwóm innym skrajnym zachowaniom – agresji i uległości. Zasadniczo w relacjach międzyludzkich, podczas dyskusji, rozmów, kłótni, człowiek może wybrać spośród trzech różnych form reakcji:

  1. zachowanie agresywne – naruszenie terytorium drugiej osoby poprzez atak, złość, gniew, agresję słowną, wyzwiska, etykietowanie, poniżanie, wyzywanie, szantaż emocjonalny, krzyki, narzucanie swojego zdania, a nawet przemoc fizyczną, np. rękoczyny;
  2. zachowania uległe – wycofanie się z dyskusji, konformizm, podporządkowanie się zdaniu innych, nawet wbrew własnym przekonaniom i sądom;
  3. zachowania asertywne – najbardziej konstruktywne w porozumiewaniu się obu stron, uwzględniające zarówno zdanie jednego rozmówcy, jak i drugiego, i pragnienie wypracowania wspólnego rozwiązania, nieraniącego żadnego z interlokutorów.
Asertywność to cecha ceniona w pracy
Asertywność to cecha ceniona w pracy (Shutterstock)

2. Asertywność - teorie psychologiczne

Co oznacza być asertywnym? Osoba asertywna w świadomości społecznej odznacza się pewnością siebie, czasami jest apodyktyczna, stanowcza, walczy o swoje, nie boi się mówić, co myśli na dany temat, ma siłę przebicia, często działa z pozycji siły, jest zdolna do inicjatywy. Na przestrzeni lat postrzeganie asertywności zmieniało się. Asertywność często mylono z agresywnością, bowiem przez długi czas oczekiwano zachowań prospołecznych, uczono skromności, posłuszeństwa wobec autorytetu. Szczególnie rażące zdawały się zachowania asertywne kobiet, bowiem nie mieściły się w idealnym modelu kobiecości przez wieki kreowanym przez kulturę. Asertywne zachowania kobiet identycznie wyrażone jak u mężczyzn znacznie częściej identyfikowano jako agresję.

Jak asertywność definiowano w ujęciach psychologicznych? Rozumiano ją jako cechę osobowości, zdolność albo nabytą umiejętność. Za inicjatora tematyki asertywności i asertywnego treningu uznaje się behawiorystę Andrewa Saltera, który w 1949 roku wydał pierwszą publikację na temat asertywności. Według niego, asertywność to uwarunkowana biologicznie cecha osobowości, która wiąże się ze zdolnością wyrażania emocji pozytywnych i negatywnych. Asertywność to wskaźnik spontaniczności uczuć w wokalizacji, pantomimice, postawie ciała i ekspresji „Ja”. Natomiast zachowania nieasertywne wynikają z procesów hamowania swobodnego wyrażania uczuć. Raymond Cattell uważał, że asertywność to cecha osobowości związana z typem temperamentu o nazwie „parmia”, która wyraża się w aktywności, śmiałości i odporności. Według tego psychologa, w miarę dorastania stajemy się coraz bardziej asertywni ze względu na stymulację otoczenia.

Sposób jedzenia zdradza twoją osobowość
Sposób jedzenia zdradza twoją osobowość [6 zdjęć]

Jesteś tym, co jesz – głosi popularne powiedzenie. Jednak to, jak jesz, może również wiele o tobie mówić....

zobacz galerię

Wielu psychologów, np. Richard Lazarus czy Kurt Goldstein, twierdzili, że asertywność to zdolność. Zdolność do czego? Zdolność do wyrażania siebie, do bycia ekspresyjnym, do mówienia „nie”, do zdobywania przychylności audytorium, do organizowania konwersacji, do wyrażania własnej opinii w sytuacji braku akceptacji ze strony otoczenia, do nawiązywania interakcji społecznych, do samopotwierdzania. Asertywność zatem stanowi potencjalną właściwość, częściowo wrodzony zadatek, a częściowo umiejętność wykształconą przez uczenie się. Polski psycholog – Janusz Reykowski, obstawał przy twierdzeniu, że asertywność to jeden z typów egocentrycznej regulacji zachowań. Asertywność jako funkcja osobowości nie musi jednak z natury swojej mieć charakteru egocentrycznego, asertywność może sprzyjać także realizacji wartości pozaosobistych.

Asertywność ujmowano także jako zespół cech funkcjonalnych. Na katalog właściwości „pełnej” asertywności składały się:

  • właściwości temperamentalne – aktywne nastawianie,
  • struktura i funkcje osobowości – poczucie tożsamości, samoorientacja, samoświadomość, samoakceptacja, swoboda, ekspresja „Ja”,
  • złożony zespół kompetencji komunikacyjnych.

Tak ukształtowana osoba asertywna czerpie swoją siłę i poczucie bezpieczeństwa z szacunku do samego siebie. Osoba asertywna prezentuje generalnie pozytywny stosunek do siebie, nie martwi się opinią innych i postępuje zgodnie ze swoimi przekonaniami, równocześnie dając prawo do indywidualnych przekonań innym osobom.

3. Asertywność - umiejętności

Wielu badaczy uznaje asertywność za umiejętność społeczną i komunikacyjną, którą można kształtować, np. na treningach asertywności. Co sprawia, że dana osoba jest postrzegana jako asertywna?

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

  • Bezpośrednio wyraża emocje pozytywne i negatywne.
  • Wymaga respektowania własnych praw bez naruszania i deprecjonowania praw innych.
  • Komunikuje odważnie własne przekonania i opinie, nawet w sytuacjach narażenia się na krytykę większości grupy.
  • Wyraża niezgodę na zachowania agresywne i poniżające.
  • Odmawia spełnienia niestosownych próśb i żądań.
  • Potrafi zwrócić się o pomoc i przysługę do innych ludzi.
  • Umie przyjąć krytykę oraz komplementy i ustosunkować się do nich.
  • Jest świadoma swoich zalet i wad.
  • Pokonuje przeszkody stojące na drodze do realizacji celu, szanując godność innych.
  • Jest autentyczna, elastyczna, wrażliwa, empatyczna, szczera.
  • Ma wysoką samoocenę, adekwatną do rzeczywistości i niezależną od akceptacji bądź braku sympatii ze strony innych.
  • Nie poddaje się konformizmowi, manipulacji ani emocjonalnym naciskom.
  • Stawia sobie realistyczne cele.
  • Nie boi się odrzucenia ani negatywnej oceny.
  • Nie usprawiedliwia się, nie czując się winnym.
  • Potrafi działać bez lęku i tremy.
  • Racjonalnie dba o własne interesy.
  • Potrafi powiedzieć „nie”, „tak”, „nie wiem”, „nie rozumiem”, „nie potrafię”, „nie umiem”.
  • Uważnie słucha i nie lekceważy uczuć rozmówcy.

Asertywność to klucz do skutecznej komunikacji, dawanie prawa do tego, by inni mieli własną perspektywę patrzenia na świat, bez fanatyzmu, agresji, egocentryzmu.

4. Asertywność - praca

Asertywność w pracy to ważna cecha. Zazwyczaj, jeśli nie umiesz być asertywny, inni dokładają ci obowiązków. Asertywny pracownik powinien umieć bronić swojego zdania i robić to w kulturalny sposób. Asertywność w pracy wymaga od nas jasnego określenia swojego stanowiska. Ktoś, kto jest asertywny w pracy, na pewno zyska szacunek i akceptację swoich kolegów.

Jeśli masz problemy z asertywnością w pracy, możesz udać się na treningi asertywności lub wypróbować nasze ćwiczenia na asertywność. W przypadku asertywności ćwiczenia polegają na stosowaniu określonych technik i warto je poznać. W ćwiczeniach na asertywność ważne jest zachowanie spokoju. Ćwicząc asertywność, należy powtarzać swoje zdanie i dopytywać np. o szczegóły nowego zadania. Warto również, jeśli trzeba przyznać się do błędu, przeprosić, że teraz nie masz czasu czegoś zrobić, a jeśli nie udaje się teraz rozwiązać problemu wrócić do niego później.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!