Balantydioza - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie

Balantydioza, inaczej szparkoszyca, to parazytoza odzwierzęca przewodu pokarmowego. Chorobę wywołuje Balantidium coli (szparkosz okrężnicy). To pierwotniak należący do rodziny orzęsków, który występuje u wielu ssaków, w tym człowieka.

W Polsce bardzo często stwierdzany jest u świń. W ich wnętrzach obecne są cysty pierwotniaka, które przenoszą się na inne zwierzęta i ludzi. Chorobę diagnozuje się na całym świecie, jednak najwięcej przypadków odnotowuje się w Ameryce Łacińskiej i Południowo-Wschodniej Azji.

Oznacza to, że w Polsce na tę jednostkę chorobową zapadają częściej osoby, które podróżują w te rejony. Balantidioza obejmuje dwie postaci kliniczne. To ostra balandytioza jelitowa i przewlekła balandytioza jelitową.

Do zakażenia człowieka dochodzi najczęściej:

• w trakcie uboju zwierząt,
• drogą pokarmową, poprzez spożycie żywności zanieczyszczonej kałem zawierającym cysty Balantidium coli,
• drogą pokarmową, poprzez spożycie żywności wody zanieczyszczonej kałem zawierającym cysty pierwotniaka,
• wskutek stosowania odchodów świńskich jako nawozu,
• przez bezpośredni kontakt z osobą zarażoną.

Do rozprzestrzeniania się balantydiozy przyczyniają się również muchy - bierni przenosiciele. Cysty Balantidium coli są owalne i mają średnicę 45-80 μm. Ich cykl rozwojowy rozpoczyna się w końcowym odcinku jelita cienkiego.

Z połkniętych cyst w organizmie uwalniane są formy dorosłe, czyli trofozoity. Te namnażają się w jelicie grubym przez podział poprzeczny. Ich obecność wywołuje naciek zapalny z ogniskową martwicą i wytworzeniem owrzodzeń. Część z nich wnika do przestrzeni międzykomórkowych, inne koniugują. Niektóre trofozoity są wydalane są na zewnątrz wraz z kałem.

W większości przypadków choroba przebiega bezobjawowo, co znacznie utrudnia rozpoznanie, choć odnotowano przypadki choroby o piorunującym przebiegu u pacjentów z upośledzeniem odporności, na przykład zakażonych HIV.

Zdarza się, że objawami choroby jest:

• biegunka o zmiennym nasileniu, często przewlekła,
• krwawienie z przewodu pokarmowego (może nasuwać podejrzenie czerwonki),
• nudności,
• wymioty,
• ból brzucha,
• obecność w kale domieszki śluzu i krwi,
• brak apetytu,
• utrata masy ciała,
• bóle głowy wywołane osłabieniem.

Rozpoznanie balantidiozy opiera się na stwierdzeniu obecności cyst pierwotniaka w kale lub trofozoitów w wycinkach błony śluzowej jelita grubego. U niektórych pacjentów przeprowadza się bowiem badanie endoskopowe, czasem konieczne jest pobranie wycinków do badania histopatologicznego.

Obraz mikroskopowy i makroskopowy jelita grubego zaatakowanego przez szparkosza okrężnicy charakteryzuje się naciekiem zapalnym błony śluzowej jelita oraz występowaniem owrzodzeń.

Z uwagi na cykliczność wydalania cyst zaleca się wielokrotne badanie mikroskopowe kału. Typowe jest, że w okresie zaostrzenia w stolcu stwierdza się owalne trofozoity wyposażone w krótkie rzęski. Niestety w okresie wyciszenia rozpoznanie jest dużo trudniejsze.

Balantydiozę należy różnicować z:

• zakażeniem nicieniami,
• zakażeniem tasiemcem,
• dyzenterią,
• biegunkami infekcyjnymi,
• czerwonką pełzakową (amebozą),
• wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego (colitis ulcerosa),
• czynnościową chorobą jelit.

W leczeniu balantydiozy stosuje się tetracyklinę. Leczenie jest skuteczne, prowadzi do wyeliminowania pasożytów i wyleczenia. Choroba wymaga terapii, ponieważ pozbawiona interwencji medycznej przechodzi w chorobę przewlekłą, stanowiącą zagrożenie dla zdrowia.

Co robić, by uniknąć zakażenia i zachorowania na balantydiozę? Znając czynniki ryzyka można stwierdzić, że kluczowe jest przestrzeganie zasad higieny, w tym częste i dokładne mycie rąk, a także spożywanie produktów spożywczych i wody pitnej z pewnych źródeł.

Nie mnie ważne jest zachowywanie reżimu sanitarnego w hodowli świń i bydła, a także ochrona wody i jedzenia przed muchami, które są biernymi przenosicielami patogenów, w tym także cyst Balantidium coli.