Cichy kryzys opieki nad seniorami. Koszty, czas oczekiwania i brak rąk do pracy

Na miejsce w domu seniora czeka się w Polsce miesiącamiNa miejsce w domu seniora czeka się w Polsce miesiącami
Źródło zdjęć: © Getty Images | Christopher Furlong

Brak rąk do pracy, gigantyczne koszty domów opieki, wielomiesięczne kolejki i niskie emerytury sprawiają, że opieka nad starszymi i niesamodzielnymi bliskimi spada niemal całkowicie na barki rodzin. Jak alarmują eksperci, w Polsce zaczyna obowiązywać model, w którym standard starości zależy wyłącznie od tego, czy i jak wychowało się dzieci.

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) do 2030 roku już co szósta osoba na świecie będzie miała co najmniej 60 lat. Starzenie się społeczeństwa to proces widoczny również w Polsce, gdzie system opieki długoterminowej boryka się z coraz większą niewydolnością.


WIDEO
Robią to codziennie, wierząc w zdrowotne mity. "Normy w badaniach przekroczone o setki"

– Mało kogo stać dzisiaj na starość. Zaczynamy wchodzić w tak zwany system tajlandzki, w którym nie ma emerytury ani renty i to, jak wychowa się dzieci, decyduje o tym, jaką będzie się miało starość. A z tym wychowaniem bywa różnie – mówi Interii Ada Zaorska, przewodnicząca Polskiego Stowarzyszenia Opieki Domowej (PSOD).

Ekspertka zwraca uwagę, że sytuacja zaczęła gwałtownie ewoluować m.in. po wejściu Polski do Unii Europejskiej, gdy setki tysięcy ludzi wyjechały za granicę w celach zarobkowych, pozostawiając starszych rodziców w kraju. Kiedyś naturalnym oparciem były rodziny wielopokoleniowe – dziś takich gospodarstw ubywa, a seniorzy z niskimi świadczeniami zostają sami.

– Emerytury są takie, jakie są, niewielkie. Trudno z nich wygospodarować dodatkowe pieniądze, kiedy trzeba zapłacić czynsz, kupić leki i podstawowe produkty spożywcze. Na opiekę zostaje naprawdę bardzo, bardzo niewiele, o ile w ogóle cokolwiek – zaznacza Ada Zaorska.

Tysiące złotych za miejsce, lata w kolejce

Gdy senior traci samodzielność, rodzina staje przed dramatycznym wyborem. Profesjonalna opieka prywatna to w dużych miastach koszt rzędu nawet 50 złotych za godzinę (i to często za pracę świadczoną bez formalnej umowy). W mniejszych miejscowościach stawki bywają niższe, lecz nadal poza zasięgiem przeciętnego emeryta.

Alternatywą mogłyby być stacjonarne placówki, jednak dostęp do nich graniczy z cudem. Na miejsce w domu opieki oczekuje się średnio pół roku, a niekiedy nawet kilka lat. Z danych Polskiego Stowarzyszenia Opieki Domowej wynika, że w Polsce na tysiąc osób w wieku 65 lat i więcej przypada zaledwie około 11 miejsc w placówkach stacjonarnej opieki długoterminowej.

– Domy opieki, nawet państwowe, nie są tanie. Miesięczny koszt pobytu może wynosić około osiem tysięcy złotych, a nawet więcej. W naszym środowisku mówi się, że brakuje nawet setek tysięcy miejsc w domach opieki – podkreśla przewodnicząca PSOD.

Równolegle pogłębia się deficyt kadr. Według szacunków PSOD w kraju co najmniej pół miliona osób wymaga opieki długoterminowej, podczas gdy już teraz brakuje około 50 tysięcy opiekunów. Branża próbuje posiłkować się pracownikami spoza Unii Europejskiej, lecz barierą pozostają procedury wizowe.

– Niestety, zdarzają się odmowy wydania wiz osobom, które chcą pracować jako opiekunki. Nawet jeśli wcześniej wielokrotnie przyjeżdżały do Polski i wracały do swoich krajów po wygaśnięciu wiz, dziś mają trudności z ponownym przyjazdem. A firmy opiekuńcze utrzymują się w Polsce też dzięki temu, że mogą tych cudzoziemskich opiekunów zaangażować w zagraniczne zlecenia, ale z eksportem usług także jest obecnie problem. Z kolei przy utrzymującej się niechęci wobec cudzoziemców sytuacja w opiece staje się coraz trudniejsza – zaznacza Zaorska, dodając, że opiekunki ze wschodu często łatwiej nawiązują kontakt z seniorami niż osoby posługujące się wyłącznie językiem angielskim. W efekcie wykwalifikowane opiekunki coraz częściej wybierają pracę na zachodzie Europy.

Życie podporządkowane chorej babci

Gdy państwowe placówki są niedostępne, a na prywatną pomoc brakuje środków, cała odpowiedzialność spada na najbliższych. Z taką codziennością od czterech lat mierzy się 30-letnia Wiktoria Minova, która opiekuje się babcią po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu.

– Babcia zajmowała się mną, kiedy moja mama musiała wyjechać za granicę do pracy. Tak życie zatoczyło koło i teraz to ja opiekuję się babcią – mówi Interii Wiktoria. Jej mama mieszka poza Polską, a siostra mamy odmówiła udziału w opiece.

– Stwierdziłam, że nie mogę jej nigdzie oddać. Po prostu nie widziałam innego rozwiązania niż zajęcie się babcią. Inną sprawą jest to, że opłata za dom opieki jest ogromna, a kolejki oczekujących bardzo długie. (...) Nie wiedziałam, z czym to się je. Pierwsze dwa lata były dość ciężkie, ale teraz mamy już wiele spraw wypracowanych – tłumaczy 30-latka.

Cena domowej opieki to rezygnacja z własnego życia. Po 12-godzinnej zmianie w restauracji Wiktoria wraca do kolejnych obowiązków: wieczorami szykuje posiłki na kolejny dzień, a w nocy wstaje po trzy razy, pomagając babci w skorzystaniu z toalety.

– Kiedy znajomi proponują wyjście na imprezę, ja nie mogę po prostu wyjść i zostawić babci samej w domu. Jestem w takim wieku, że powinnam móc wychodzić ze znajomymi, a nawet pojechać na wesele. U mnie wszystko trzeba organizować z miesięcznym wyprzedzeniem, żeby znaleźć kogoś, kto przyjdzie do babci na noc. Zdarza się jednak, że dwa dni przed weselem babcia zachoruje i muszę zrezygnować, bo nie mogę zostawić jej samej w domu z gorączką – relacjonuje.

Niewielką ulgę daje wsparcie sąsiadki w ramach opieki wytchnieniowej organizowanej przez MOPS: – Dzięki temu sąsiadka, którą babcia zna, może czasem z nią zostać. Mam wtedy kilka godzin dla siebie, mogę gdzieś wyjść albo nadrobić zaległości w pracy.

Mimo to przemęczenie daje o sobie znać każdego dnia. – Zdarza się, że jestem wyczerpana zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Nieraz muszę wyjść do łazienki i policzyć do dziesięciu, bo opieka nie jest łatwa. Chciałabym wyjechać na tydzień na wakacje i po prostu o nic się nie martwić – przyznaje.

Wiktoria zaczęła dzielić się swoją historią na TikToku, by odkłamać społeczne wyobrażenia o starości: – Założyłam konto, kiedy byłam już tak załamana psychicznie, że zaczęłam zadawać sobie pytanie, dlaczego to spotyka właśnie mnie. Są rzeczy, o których nie ma pojęcia ktoś, kto sam nie opiekuje się chorą osobą i nie zna tej rzeczywistości od środka. Jak dodaje: – Ktoś potrafi mi napisać: babcia ma pewnie dobrą emeryturę, dlatego z tobą mieszka. To właśnie pokazuje, że niektórzy kompletnie nie mają pojęcia, ile kosztuje opieka nad chorą osobą. Chcę im pokazać, jak jest naprawdę.

Czy bon senioralny pomoże?

Odpowiedzią rządzących na narastający problem miały być nowe rozwiązania prawne – 30 września weszły w życie przepisy dotyczące tzw. bonu senioralnego, który ma zagwarantować wsparcie w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

Zdaniem środowiska reprezentowanego przez Adę Zaorską przeznaczona pula środków jest jednak dalece niewystarczająca wobec realnej skali potrzeb.

– Na program przeznaczono 100 milionów złotych na kwartał dla całej Polski, te pieniądze się rozpływają.

Mimo trudnej sytuacji przedstawiciele branży apelują o szeroki dialog ponad podziałami: – Proszę, mówię i tłumaczę, że musimy po prostu się spotkać. I to nie tylko w gronie rządzących, ale przede wszystkim z przedstawicielami firm, które mają duże doświadczenie na rynku. Zaprosiłabym również urzędy miast i gmin, ponieważ to one dysponują pieniędzmi przeznaczonymi na opiekę. Powinniśmy wspólnie zastanowić się nad rozwiązaniami, które można wdrożyć – podsumowuje Ada Zaorska.

Źródło: Interia.pl

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie