Cytologia - wyniki, wskazania, przebieg, metody badania

Po raz pierwszy badaniu cytologicznemu powinno się poddać po rozpoczęciu współżycia (lub nie później niż po ukończeniu 25. roku życia). Od tego momentu cytologię należy wykonywać regularnie co rok. Najlepszym momentem na przeprowadzenie cytologii, aby wyniki były wiarygodne, jest czas między czwartym dniem po menstruacji, a czwartym dniem poprzedzającym kolejną miesiączkę. Na dzień przed badaniem należy powstrzymać się od współżycia. Kobieta powinna także zrezygnować ze stosowanych leków dopochwowych i irygacji na przynajmniej dwa dni przed poddaniem się badaniu cytologicznemu.

Badanie cytologiczne polega na pobraniu próbki z szyjki macicy kobiety, a następnie poddaniu jej analizie laboratoryjnej. Próbkę pobiera się przy użyciu specjalnej szczoteczki, a w trakcie tej czynności badana może odczuć lekkie szczypanie. Rozmaz pobierany jest z tarczy szyjki macicy oraz z kanału szyjki, po czym próbki nanosi się na szkiełka i utrwala je specjalnymi odczynnikami.

Obecnie w podawaniu wyniku badania cytologicznego wykorzystuje się dwa systemy: klasyfikację Papanicolau lub system Bethesda. Wynik cytologii według klasyfikacji Papanicolau opiera się na pięciostopniowej skali i jest w Polsce powszechnie stosowana. W niektórych krajach zastąpiono ją systemem oceny opisowej (system Bethesda), który dodatkowo określa, czy próbka zawiera odpowiedni materiał do oceny, a także dokładny opis zmian, w tym rodzaj zakażenia, obecność nieprawidłowych komórek oraz stan hormonalny badanej. System ten w razie konieczności umożliwia podjęcie odpowiedniego leczenia na podstawie wyniku cytologii.

Wynik cytologii, w zależności od placówki, gdzie przeprowadzone jest badanie, odbiera się po kilku dniach lub tygodniach. Cytologia i jej wynik stanowi jeden z pięciu stopni skali Papanicolau, przy czym im niższy, tym lepiej.

• I grupa cytologii – prawidłowe komórki nabłonka płaskiego i gruczołowego;
• II grupa cytologii – wynik najczęściej spotykany, szczególnie u kobiet prowadzących aktywne życie seksualne; w rozmazie stwierdza się komórki zapalne, brak jest jednak komórek nieprawidłowych (przedrakowych);
• III grupa cytologii  – wynik  określany jest jako „podejrzany”; w rozmazie obecne są nieprawidłowe komórki dysplastyczne, które mogą się przekształcić w komórki nowotworowe; stopień dysplazji może być określony jako mały, średni lub duży; zmiany małego stopnia są czasami wynikiem silnego stanu zapalnego i mogą ustąpić po poddaniu pacjentki odpowiedniemu leczeniu; średni lub duży stopień dysplazji jest wskazaniem do dodatkowych badań, np. kolposkopii lub biopsji;
• IV grupa cytologii  – w rozmazie obecne są komórki atypowe, wskazujące na raka przedinwazyjnego, czyli takiego, którego komórki występują na razie tylko w nabłonku; wcześnie wykryty, nowotwór ten jest w 100% wyleczalny;
• V grupa cytologii – wynik wskazuje na zmiany złośliwe; w tym przypadku można uratować życie pacjentki, o ile atypowe komórki nie są liczne, a leczenie zostanie podjęte wystarczająco wcześnie.

Cytologia i ocena wyniku - jest niezwykle ważnym badaniem umożliwiającym wczesne wykrycie jednego z najczęstszych rodzajów nowotworów u kobiet. Odpowiednio wczesne wykrycie niepokojących zmian daje duże szanse na całkowite wyleczenie.

Źródła

1. Przesiewowe badania cytologiczne w kierunku raka szyjki macicy - wytyczne postępowania klinicznego The American College of Obstetricians and Gynecologists
2. Leśkow E., Lipiński A. Atlas cytopatologii szyjki macicy, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2011, ISBN 979-83-7522-053-7
3. Florczak K., Malarewicz A. Cytologia fazowo-kontrastowa w diagnostyce ginekologicznej, DMITF, Gdańsk 2006, ISBN 83-60679-01-2
4. Bręborowicz G. (red.), Ginekologia, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-39-6