Gorączka chikungunya – przyczyny, objawy i leczenie

Gorączka chikungunya (CHIK) to choroba zakaźna, którą wywołują jednoniciowe RNA-alfawirusy chikungunya (CHIKV). Patogeny nalezą do rodziny Togaviridae. Zawierają jednoniciowy RNA. Ich rezerwuarem są małpy, ale także gryzonie i ptaki. Podczas epidemii źródłem zakażenia może być także człowiek.

Chorobę po raz pierwszy stwierdzono w Tanzanii w 1952 r. Jej nazwa pochodzi z języka Kimakonde i oznacza „stawanie się pokrzywionym”, „zgarbienie”, „przykurczenie”. Ostatnie masowe zachorowania wywołane CHIKV odnotowano w 2006 roku na wyspach Oceanu Indyjskiego oraz w rejonach nadbrzeżnych Indii i Malezji.

Gorączka chikungunya występuje endemicznie:

• w Azji Południowo-Wschodniej,
• na subkontynencie indyjskim,
• w Afryce Subsaharyjskiej,
• na Karaibach.

Nie ogranicza się jednak wyłącznie do tych terenów. Między 1995 a 2009 rokiem stwierdzono około 100 przypadków choroby w Stanach Zjednoczonych. W 2007 roku pierwsi chorzy pojawili się także w Europie (w Rimini w Włoszech). Pod koniec 2013 r. wykazano jej lokalną transmisję w obu Amerykach i na wyspach Karaibskich półkuli zachodniej.

Ma to związek z tym, że wirus rozprzestrzenił się na inne regiony świata dzięki komarom, które podróżują wraz z roślinami tropikalnymi czy innymi towarami transportowanymi z regionów, gdzie występowały pierwotnie.

Choć choroba dotąd nie jest obecna w polskich rejestrach chorób zakaźnych. Zakłada się jednak, że z racji dynamicznie zwiększającej się turystyki, także do rejonów będących ogniskami epidemii CHIK, może być chorobą importowaną.

Wektorem zakażenia CHIK są zainfekowane komary z rodzaju Aedes albopictus i Aedes aegypti. To te same, które mogą przenosić na ludzi wirusy wywołujące DEN - chorobę zagrażającą utratą życia.

Ponadto wykazano matczyno-płodową transmisję w drugim trymestrze ciąży, z jej najwyższym ryzykiem podczas porodu. Znane są także przypadki zakażenia wirusem chikungunya personelu medycznego. Doszło do tego w laboratorium, podczas analizy zainfekowanej krwi. Wirus może dostać się do organizmu również wskutek kontaktu z zakażonym zwierzęciem.

Chorobie można zapobiegać chroniąc się przed ukąszeniami komarów. Co jest ważne?

• stosowanie repelentów,
• noszenie odpowiednich ubrań: długie rękawy koszul i nogawki spodni,
• montowanie moskitier,
• unikanie przebywania w miejscach lęgowych komarów,
• unikanie przebywania nad zbiornikami wodnymi od zmierzchu do świtu.

Okres wylęgania choroby wynosi zwykle od 2 do 10 dni po ukąszeniu przez zakażone CHIKV samice komarów. Objawy kliniczne gorączki chikungunya to:

• ostra gorączka utrzymująca się od 2 do 5 dni,
• bóle głowy,
• bóle mięśni,
• bóle stawów,
• plamista lub wybroczynowa wysypka na skórze tułowia i kończyn,
• świąd skóry.

Pierwsze objawy zakażenia przypominają grypę. Następnie, po kilku dniach, wirus może zająć mięśnie, duże stawy i kości. Wówczas dokuczają długotrwałe bóle dużych stawów: kolanowych, skokowo-goleniowych, nadgarstków. Dolegliwości te utrzymują się wiele tygodni lub miesięcy, a nawet lat (3 czy 5).

Ponadto, choć infekcja wirusem chikungunya jest chorobą samoograniczającą się, może prowadzić do poważnych i zagrażających życiu powikłań neurologicznych, gastrologicznych czy powikłań krwotocznych.

Mogą pojawić się powikłania ze strony układu nerwowego, takie jak zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych czy zapalenie rdzenia i korzeni rdzeniowych bądź piorunujące zapalenie wątroby. U niewielkiej liczby pacjentów dochodzi do przewlekłego zapalenia stawów, zaburzeń żołądkowo-jelitowych lub sercowo-naczyniowych.

Pewność, że objawy chorobowe wywołuje gorączka chikungunya, dają jedynie wyniki badań. Rekomenduje się wykonanie badania genetycznego metodą RT-PCR oraz badania serologiczne w kierunku obecności we krwi pacjenta specyficznych przeciwciał.

Leczenie ma charakter objawowy. Opiera się na stosowaniu leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Nie należy zażywać kwasu acetylosalicylowego. Nie opracowano szczepionki ani leczenia przyczynowego choroby.