Kulisy odwołania prof. Helwich. GIS: Wyraźnie coś zazgrzytało

Pod koniec stycznia 2026 roku prof. dr hab. n. med. Ewa Helwich, wieloletnia konsultantka krajowa w dziedzinie neonatologii, została nagle odwołana ze stanowiska. Decyzja Ministerstwa Zdrowia wywołała burzę w środowisku lekarskim. Wielu nazywało ją absurdalną.

Początkowo resort jako oficjalny powód wskazywał brak współpracy oraz działania mogące zagrozić programowi szczepień noworodków. Sama prof. Helwich wskazywała natomiast, że źródłem konfliktu było wprowadzenie nowego badania przesiewowego bez odpowiedniego przygotowania systemu. Jej zdaniem, Ministerstwo Zdrowia źle przygotowało wprowadzenie badań SCID i nie poinformowało odpowiednio nadzoru neonatologicznego o zmianach. Rekomendowała, aby informować rodziców o możliwości odroczenia szczepienia do czasu uzyskania wyniku testu, co mogłoby lepiej chronić dzieci z ciężkimi niedoborami odporności.

Chodziło o pilotaż badań przesiewowych noworodków, którego celem jest ratowanie życia dzieci z ciężkimi niedoborami odporności. Problemem okazało się jednak to, że badania kolidują z kluczowymi szczepieniami. SCID, czyli ciężki złożony wrodzony niedobór odporności, jest przeciwwskazaniem do szczepień przeciwko gruźlicy, które są obowiązkowe dla noworodków i które wykonuje się w pierwszych dobach życia dziecka. Natomiast wyniki badań przesiewowych mogą przyjść nawet po trzech tygodniach. Zaszczepienie dziecka, które ma SCID, może się dla niego skończyć ciężką postacią gruźlicy.

Jak przekazała redakcji WP abcZdrowie prof. Helwich, oficjalny powód jej odwołania to "brak współpracy", natomiast w tle jest jeszcze napisane przez nią pismo skierowane do oddziałów neonatologicznych. Wieloletnia konsultantka wskazywała w dokumencie, że należy informować rodziców o potencjalnym ryzyku wynikającym z kolizji szczepień i programu badań przesiewowych. Podkreśla jednak, że nigdy nie namawiała do rezygnacji ze szczepień.

- Wręcz przeciwnie. Zwracałam uwagę, że należy informować rodziców o zagrożeniu ze strony gruźlicy. Prawdą jest, że dzieci narażonych na tę chorobę jest więcej niż tych, które mogą się urodzić ze SCID. Nie możemy jednak udawać przed rodzicami, że badania przesiewowego nie ma, muszą znać cały kontekst dotyczący przeciwwskazania do szczepień – wskazywała w rozmowie z WP abcZdrowie prof. Helwich. - Na tej podstawie podejmują decyzję i mają pełne prawo do tego, by wykonać szczepienie dopiero wtedy, gdy będą znali wynik badania.

Lekarka zaznaczyła, że nikt z MZ nie poinformował jej o rozszerzeniu badania przesiewowego na całą Polskę. Nikt tej decyzji także nie konsultował.

- Winę za całe zamieszanie wokół tak poważnej sprawy, jaką stała się kolizja szczepień przeciwko gruźlicy z badaniem przesiewowym w kierunku SCID, ponosi Ministerstwo Zdrowia. Wdrożenie tego badania nie zostało właściwie przygotowane, a odpowiada za to resort. To jest źródło całego problemu, który nadal nie został rozwiązany – dodawała lekarka.

Ekspertka podkreślała, że informowała zespół ds. szczepień ochronnych na temat swoich wątpliwości, a Głównego Inspektora Sanitarnego pytała o to, czy można zorganizować punkty szczepień uzupełniających dla rodziców, którzy zdecydują się odroczyć szczepienie do czasu otrzymania wyniku badania przesiewowego. Zwracała się także w tej sprawie do konsultantów w dziedzinie immunologii klinicznej, pediatrii i medycyny rodzinnej.

Co z tego zamieszania wynika dla pacjentów? Eksperci wskazują, że potrzeba zmiany w kalendarzu szczepień.

- Z medycznego punktu widzenia zaszczepienie dziecka nawet po czterech tygodniach nie stworzyłoby problemu, a sytuacja z wynikiem badań byłaby jasna. Kiedyś szczepienia przeciwko gruźlicy były realizowane przecież w POZ – zaznaczał w rozmowie z WP abcZdrowie prof. Jacek Wysocki, prezes Polskiego Towarzystwa Wakcynologicznego.

- Panuje chaos, a to tylko woda na młyn antyszczepionkowców. Potrzeba jednoznacznych zmian, dzięki którym i lekarz, i rodzic nie będą mieli obaw, w tym prawnych. Zarówno przesiew, jak i szczepienia przeciwko gruźlicy, są niezwykle ważne. Najgorsze, co mogłoby się teraz stać - oprócz narastającej rezygnacji ze szczepień - to wycofanie się z przesiewu - dodaje prof. Sylwia Kołtan, specjalista pediatrii i immunologii klinicznej, konsultant krajowa w dziedzinie immunologii klinicznej. 

Po tygodniach zamieszania nastąpiła nieoczekiwana sytuacja: Ministerstwo Zdrowia zmieniło stanowisko i zaprosiło prof. Helwich na spotkanie, które ma się odbyć 11 lutego. Nie wiadomo jeszcze, w jakim celu, bo na miejsce profesor wybrano już następcę – został nim prof. Tomasz Jerzy Szczapa.

Podczas briefingu prasowego Głównego Inspektora Sanitarnego zapytaliśmy dr. n. med. Pawła Grzesiowskiego, co myśli o odwołaniu prof. dr hab. n. med. Ewy Helwich.

- Ja mogę tylko powiedzieć, że komunikat, który został przez prof. Helwich przygotowany, wprowadził sporo zamieszania. Wszelkie decyzje związane z odwołaniem to już jednak kwestia Ministerstwa Zdrowia. My jesteśmy tylko obserwatorami tej całej sytuacji i gasimy pożar, bo ja nie odpowiadam za pilotaż. My dostaliśmy tylko sygnał, że jest spadek wyszczepialności – i to jest dla mnie zadanie do wykonania - mówi w rozmowie z WP abcZdrowie dr n. med. Paweł Grzesiowski.

- To jest przykre, ale moim zdaniem trochę pani profesor za emocjonalnie zareagowała na tę sytuację. Niestety – w mojej ocenie – teraz się mocno uaktywniła medialnie. Nie wiem, czy to jest dobry pomysł, żeby jeszcze dolewać oliwy do ognia i dawać do zrozumienia, że nie panujemy nad sytuacją - dodaje.

Czy jego zdaniem, spotkanie z MZ może być przełomem? - Na pewno nie dojdzie do przywrócenia pani profesor. To by było dziwne dla środowiska, gdyby ktoś się wycofał z takiej decyzji. Minister Zdrowia wybiera konsultantów, z którymi dobrze mu się współpracuje, a tu wyraźnie coś zazgrzytało - tłumaczy.

- Ja z panią profesor rozmawiałem i mieliśmy jasne stanowisko: szczepienia są priorytetem. A później się okazało zupełnie coś innego na piśmie - kończy GIS.