Leki recepturowe – zastosowanie i zalety

Leki recepturowe to produkty lecznicze sporządzane w aptece przez farmaceutów. Potocznie mówi się o nich „leki robione”. Lekarze zalecają je zwykle w sytuacji, gdy według ich opinii żaden lek nie zadziała wystarczająco dobrze, a i nie odpowiada w pełni potrzebom pacjenta. Leki recepturowe występują w postaci maści, roztworów, kropli, emulsji, czopków, zawiesin i proszku.

W Polsce leki recepturowe wytwarza wyłącznie farmaceuta lub technik farmaceutyczny, przy czym technik farmaceutyczny nie może sporządzać leków z substancjami bardzo silnie działającymi lub odurzającymi. Tym samym robi się je tylko w aptekach, w których pracują osoby przeszkolone i posiadające uprawnienia do wyrobu leków. Lokal musi posiadać zaplecze ze specjalnym wyposażeniem.

Leki recepturowe są wytwarzane na podstawie recepty lekarskiej, która określa skład i formę leku oraz ilość poszczególnych składników. Na jednej recepcie lekarz może przepisać tylko jeden lek recepturowy.

Skład leku recepturowego powinien być podany w języku łacińskim. Ilości składników podaje się cyframi arabskimi w gramach, a nazwa każdego składnika jest zapisywana od nowego wiersza (od dużej litery w dopełniaczu).

Skład leku recepturowego uwzględnia następującą kolejność substancji:

• lek główny (basis),
• lek wspomagający (adiuvans),
• substancja nadająca smak, zapach lub wygląd (corrigens),
• podstawa, podłoże, rozpuszczalnik (vehiculum, constituens, excipiens, solvens, menstruum).

Przepisy na leki recepturowe są bardzo różne. Lista leków, które mogą zostać wykorzystane jako surowce farmaceutyczne w Polsce znajduje się w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 6 listopada 2012.

Wytwarzanie leków recepturowych polega na połączeniu w odpowiedni sposób wszystkich surowców chemicznych lub roślinnych, tak ziół, jak i leków gotowych, umieszczeniu mikstury w opakowaniu właściwym dla danej postaci leku oraz jego zaetykietowaniu.

Proces produkcji leku recepturowego polega na połączeniu w odpowiedni sposób substancji leczniczych i pomocniczych. Oznacza to, że są one rozdrabniane, mieszane, rozpuszczane i poddane zdyspergowaniu w odpowiednim rozpuszczalniku lub podłożu, w zależności od konsystencji i innych cech.

Lek recepturowy ma wiele zalet. Przede wszystkim oznacza możliwość zastosowania preparatu mającego optymalny skład, który został ustalony indywidualnie: w zależności do stopnia zaawansowania choroby i cech pacjenta. Można powiedzieć, że lek recepturowy jest "skrojony na miarę" jego potrzeb. Ponadto lek recepturowy może być także zalecony osobie uczulonej lub źle reagującej na dodatki obecne w aptecznych produktach przemysłowych.

Leki recepturowe pozwalają na:

• dostosowanie optymalnej liczby składników o właściwościach leczniczych,
• dostosowanie postaci leku indywidualnie dla danego pacjenta,
• dostosowanie optymalnej dawki leki bądź stężenia substancji czynnej do: do wieku, zaawansowania choroby, nasilenia stanu chorobowego lub stanu pacjenta,
• użycie unikalnych składników,
• uzyskanie produktu leczniczego pozbawionego środków konserwujących czy barwników,
• refundację leku.

Leki robione najczęściej wykorzystuje się w:

• dermatologii (na przykład maści na trądzik),
• stomatologii (na przykład zawiesiny do pędzlowania jamy ustnej),
• ginekologii (na przykład globulki na infekcje intymne),
• laryngologii (na przykład krople do ucha),
• leczeniu dzieci (stosuje się na przykład proszki z bardzo małymi dawkami leków na serce).

Na cenę leku refundowanego wpływa ilość i rodzaj substancji oraz leków gotowych użytych do jego wykonania. Ponieważ jednak te produkty lecznicze podlegają refundacji, ich koszy są stosunkowo niskie.

Zgodnie z przepisami odpłatność ryczałtowa za lek recepturowy wnoszona przez pacjenta wynosi 0,50% wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę ogłaszanego w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów wydanym na podstawie art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, z zaokrągleniem do pierwszego miejsca po przecinku.

Ponieważ od 1 stycznia 2021 r. kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę została ustalona na 2800,00 PLN brutto, odpłatność ryczałtowa za lek recepturowy wynosi 14 zł (2800 zł x 0,50% = 14 zł).