Tak rozpoznasz czerniaka. Liczba diagnoz wzrosła o 300 proc.

Czerniak to złośliwy nowotwór skóry, który wywodzi się z melanocytów - komórek produkujących melaninę, czyli barwnik odpowiadający m.in. za kolor naszej skóry i włosów. Choć zazwyczaj rozwija się na skórze, może również występować na błonach śluzowych jamy ustnej, nosa, a nawet w obrębie oka. To jeden z najbardziej agresywnych nowotworów - bardzo szybko daje przerzuty i może prowadzić do śmierci.

Narodowy Fundusz Zdrowia alarmuje, że w ciągu ostatnich 30 lat liczba zachorowań na czerniaka wzrosła aż o 300 procent. W samej tylko pierwszej połowie 2025 roku z refundowanych terapii skorzystało już 3,3 tys. pacjentów, a leczenie pochłonęło ponad 190 mln zł.

Zobacz też: Rak skóry to nie zawsze czerniak. Onkolog: jeden "banalny", drugi "agresywny"

Na czerniaka szczególnie narażone są osoby o jasnej karnacji, z rudymi lub blond włosami, niebieskimi oczami, licznymi piegami lub znamionami. Ryzyko zwiększają także oparzenia słoneczne w dzieciństwie, długotrwałe przebywanie na słońcu, korzystanie z solarium oraz rodzinna historia zachorowań.

W profilaktyce najważniejsza jest ochrona skóry przed promieniowaniem UV. NFZ przypomina o codziennym stosowaniu kremów z filtrem - najlepiej SPF 30-50+, zwłaszcza u dzieci, seniorów, osób z wrażliwą skórą oraz pacjentów przyjmujących leki fotouczulające. Eksperci podkreślają, że po filtry nie należy sięgać wyłącznie podczas wakacji czy wyjść na plażę. Na promieniowanie słoneczne jesteśmy narażeni przez cały rok, nawet w pochmurne dni.

Wczesne wykrycie czerniaka daje największe szanse na skuteczne leczenie. Dlatego NFZ rekomenduje comiesięczną samokontrolę skóry według zasady ABCDE:

• A (asymmetry) - asymetryczne zmiany, np. znamię "rozlewające się" na jedną stronę,

• B (borders) - nierówne, postrzępione brzegi,

• C (color) - zmienna kolorystyka lub wielobarwność zmiany,

• D (diameter) - średnica większa niż 6 mm,

• E (evolution) - zmiany w wyglądzie, krwawienie, uwypuklenie, swędzenie.

Jeśli zauważymy choć jeden z tych objawów. niezwłocznie powinniśmy zgłosić się do dermatologa.

- Niepokojącym objawem jest powiększanie się znamienia, zmiana barwy, pojawienia się uwypuklenia, krwawienia lub świąd zmiany. Jeśli pacjent zauważy takie objawy, konieczna jest pilna konsultacja dermatologiczna – mówi w rozmowie z PAP dermatolog dr n. med. Marta Kurzeja.

Czerniak może długo rozwijać się bezobjawowo, dlatego obserwacja skóry jest kluczowa. Do najczęstszych objawów należą:

• pojawienie się nowego, nietypowego znamienia,

• powiększanie się istniejącej zmiany,

• zmiana koloru lub kształtu znamienia,

• pojawienie się uwypuklenia, krwawienia lub świądu.

Warto pamiętać, że czerniak może również pojawić się w miejscach rzadko kontrolowanych - na skórze głowy, podeszwach stóp, pod paznokciami, a nawet w oku. Regularna kontrola oraz wczesna diagnostyka to najlepsza broń w walce z tym groźnym nowotworem.

Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP