Lit jako pierwiastek, lek i suplement. Co warto o nim wiedzieć?

Lit (Li) to pierwiastek śladowy, który występuje w glebie, wodach podziemnych i wodzie pitnej. Jest najlżejszym spośród metali. Choć w organizmie człowieka wszelkie procesy życiowe odbywają się bez niego, lit może znacznie wpływać na jakość życia. W czystej postaci lit jest miękkim metalem o srebrzystobiałej barwie. Aby go uzyskać, przeprowadza się elektrolizę chlorku litu i chlorku potasu, choć pierwiastek można również pozyskać z wód mineralnych, stawów solankowych i solanek. Warto pamiętać, że lit to pierwiastek silnie reaktywny i żrący, a co za tym idzie niebezpieczny przy bezpośrednim zetknięciu ze skórą.

Lit należy do grupy metali alkalicznych. Łatwo wchodzi w połączenia z innymi jonami, tworząc złożone sole, takie jak azotek litu czy węglan litu, który jest stosowany jako lek w zaburzeniach psychiatrycznych. Lit wykorzystywany jest również na szeroką skalę w przemyśle lotniczym, do produkcji akumulatorów litowo-jonowych oraz szkła i ceramiki o właściwościach żaroodpornych.

Lit w postaci soli, najczęściej węglanu litu, to jeden z najdłużej i najpowszechniej stosowanych leków w psychiatrii. Po raz pierwszy użyto go w 1949 roku. Substancja należy do leków stabilizujących nastrój (leków normotymicznych). Jego mechanizm działania nie został do końca poznany.

Lit w psychiatrii jest wykorzystywany w leczeniu:

• zaburzeń afektywnych dwubiegunowych (cechuje go wysoka skuteczność w redukowaniu jej objawów i w zapobieganiu nawrotom choroby). Aktualne standardy leczenia choroby afektywnej dwubiegunowej psychiatrycznego rekomendują zastosowanie litu jako jednego z leków pierwszego wyboru. Jest wskazany w przypadku wystąpienia epizodu maniakalnego w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych, jak również w zapobieganiu nawrotom zaburzeń afektywnych dwubiegunowych,
• choroby schizoafektywnej, zmniejszając nasilenie i częstotliwość występowania kolejnych epizodów manii u chorych ze stanami maniakalnymi w wywiadzie,
• lekoopornej depresji jednobiegunowej (jako lek wspomagający). Zapobiega występowaniu epizodów depresji w zaburzeniach depresyjnych nawracających.

Lit jest lekiem, z zażywaniem którego wiąże się wiele poważnych działań niepożądanych. Wchodzi też w liczne interakcje z innymi lekami. Wiąże się z nim jeszcze jedno zagrożenie - stosunkowo wysokie ryzyko przedawkowania. Ma to związek z tym, że zakres dawek terapeutycznych jest niewiele niższy od dawek toksycznych.

Przy wysokich dawkach mogą pojawić się efekty uboczne takie jak zaburzenia żołądkowo-jelitowe, osłabienie siły mięśniowej, uczucie znużenia, zawroty głowy. Ponadto lit wpływa na uwalnianie hormonów tarczycy, przez co może prowadzić do jej niedoczynności. Z tego względu, z uwagi na jego toksyczność, stosowanie litu wymaga ścisłego kontaktu z lekarzem psychiatrą, jak również częstego monitorowania poziomu litu w krwi pacjenta.

Jak działa lit? Pierwiastek bierze udział w transportowaniu witamin B12 i B8 do komórek, zwiększa właściwości immunologiczne limfocytów i makrofagów, może naśladować właściwości sodu i potasu w czynności komórek nerwowych, a także wpływać na uwalnianie niektórych neuroprzekaźników. Ponadto nasila uwalnianie serotoniny z określonych obszarach mózgu, co wpływa na jego działanie przeciwdepresyjne i przeciwagresywne.

Lit osłabia działanie dopaminy, wywierając działanie przeciwmaniakalne. Hamuje również działanie hormonu antydiuretycznego, przez co dochodzi do zwiększonego wydalania moczu i nadmiernego pragnienia. W psychiatrii stosuje się zazwyczaj węglan litu. To lek na receptę, który można kupić wyłącznie w aptece. Standardowe dawki w tabletkach zaczynają się od 150 mg węglanu litu, ale są dostępne też 300 i 600 mg.

Istnieją również suplementy diety dostępne bez recepty, które zawierają sole litu. Najpopularniejszy jest orotan litu, choć można spotkać również asparaginian litu. Zwykle używana jest ilość 5 mg na kapsułkę. Oznacza to, że o ile mogą wspierać zdrowie, o tyle nie mają zastosowania terapeutycznego. W celu uzupełniania litu można sięgać po wysokozmineralizowaną wodę mineralną lub wody lecznicze zasobne w jony litu.