Masaż logopedyczny – cele, formy, wskazania i przeciwwskazania

Masaż logopedyczny to metoda wspomagająca pracę narządów artykulacyjnych oraz regulującą napięcie mięśniowe. Wykonują go zwykle logopedzi, fizjoterapeuci oraz terapeuci integracji sensorycznej.

Procedura ta opiera się na ugniataniu, oklepywaniu, rozcieraniu i głaskaniu, wykonywanych zarówno osobno, jak i jedno po drugim. Poprzez ćwiczenia logopedyczno-gimnastyczne, ale także manualną stymulację, która wykorzystuje dociski i ruchy wibracyjne neuromotorycznych okolic żuchwy, warg i podniebienia, podbródka oraz języka i dziąseł, dochodzi do aktywizacji pracy mięśni.

Masaż logopedyczny dzieli się na:

• zewnętrzny - wówczas masowana jest tylko twarz,
• wewnętrzny – obejmuje masaż wnętrza jamy ustnej.

Przed wykonaniem masażu terapeuta myje ręce i nakłada na dłonie oliwkę, choć niektórzy pracują w jednorazowych rękawiczkach. Sesję rozpoczyna się od masażu zewnętrznego. Oznacza to, że logopeda gładzi twarz, a następnie masuje:

• żuchwę,
• policzki,
• wargi (usta),
• mięśnie wokół oczu,
• nos.

Na koniec masażu zewnętrznego logopeda bądź inny specjalista znów gładzi skórę twarzy, nakreślając jej kształt.

Masaż wnętrza jamy ustnej rozpoczną się od głaskania okolic ust i policzków od wewnątrz. Następnie przechodzi się do bardziej intensywnych, kolistych ruchów, również z góry na dół. Istotnym elementem jest masaż języka. Najpierw wykonywane są delikatne ruchy głaszczące, potem przychodzi czas na uciskanie partii języka. Kolejny krok to masowanie podniebienia i dziąseł. Czasem, gdy jest taka potrzeba, rozmasowuje się też wędzidełko.

Celem masażu logopedycznego jest poprawa czucia i usprawnienie motoryki aparatu pokarmowo - artykulacyjnego, co ma przełożenie na jakość funkcji ssania, gryzienia, żucia, połykania, picia oraz sprawność artykulacyjną.

Do terapii wykorzystującej masaż logopedyczny kwalifikuje się pacjentów z zaburzeniami strefy ustno-twarzowej w celu:

• poprawy jakości pracy narządów artykulacyjnych,
• normalizacji napięcia mięśniowego,
• usprawnienia funkcji oralnych,
• wsparcia rozwoju mowy.

Prawidłowo wykonany masaż zmniejsza również nadwrażliwość jamy ustnej oraz śluzówki, a także wspiera terapię nadmiernego ślinienia się.

Masaż logopedyczny przeznaczony jest zarówno dla dzieci, jak i dorosłych, szczególnie osób:

• z obniżonym lub wzmożonym napięciem mięśniowym,
• z zaburzeniami kompleksu ustno-twarzowego (np. choroby neurologiczne),
• u których stwierdzono uszkodzenia centralnego układu nerwowego (urazy czaszkowo-mózgowe, MPD),
• z asymetrycznym ułożeniem warg, policzków i dziąseł,
• z niedowładem peryferyjnym, czyli np. u osób ze ślinotokiem, brakiem umiejętności domykania jamy ustnej,
• ze znacznymi i głębokimi zaburzeniami funkcji oralnych karmionych przez sondę lub PEG.

• Masaż logopedyczny w przypadku dzieci, zwłaszcza wcześniaków i niemowląt z zaburzeniami funkcji prelingwalnych, znajduje zastosowanie przy:

• przetrwałym odruchu kąsania,

• nieprawidłowym oddychaniu,
• silnym odruchu gryzienia,
• słabym odruchu gryzienia,
• małej ruchomości języka,
• płaskim położeniu języka (tak zwany język spastyczny),
• słabej sprawności warg,
• słabym napięciu mięśni okrężnych warg,
• słabej koordynacji języka oraz warg,
• nieprawidłowym połykaniu,
• wadliwym zgryzie,
• nadwrażliwości.

Istnieje wiele przeciwwskazań do masażu logopedycznego. To na przykład:

• przerwanie ciągłości tkanki skórnej w okolicy twarzy,
• ostre stany zapalne skóry oraz narządów w okolicach twarzy i głowy, zapalenia błon śluzowych,
• infekcja: gorączka, silny katar, zapalenia gardła,
• zapalenie nerwu twarzowego i trójdzielnego (stan ostry),
• bolesna, opalona skóra,
• ból jamy ustnej.

Jeśli istnieją wskazania i brak przeciwwskazań, masaż logopedyczny można wykonać zarówno w gabinecie specjalisty, jak i w porozumieniu z nim, w domu. Zabieg można jednak przeprowadzać samodzielnie wyłącznie pod warunkiem opanowania zasad i techniki wykonywania chwytów. Nie należy wykonywać go bez potrzeby.