Nowe wyniki badań nad demencją. Ta szczepionka ogranicza zmiany w mózgu

Stosowana od 1921 roku szczepionka BCG (w Polsce preparat ten od dziesięcioleci podawany jest noworodkom w pierwszej dobie życia. Powszechnie jest znany jako szczepienie przeciw gruźlicy zostawiające charakterystyczną bliznę na ramieniu) zawiera żywe, osłabione prątki Mycobacterium bovis. Poza zapobieganiem gruźlicy BCG wykorzystuje się również w immunoterapii niektórych postaci raka pęcherza moczowego. Teraz badacze przyglądają się jego potencjalnemu wpływowi na procesy związane z rozwojem demencji.

Zespół Johns Hopkins Medicine przeprowadził eksperyment na genetycznie zmodyfikowanych myszach, u których rozwijają się nieprawidłowości białka tau. Jego nagromadzenie prowadzi do powstawania splątków neurofibrylarnych – zmian charakterystycznych m.in. dla choroby Alzheimera. Wyniki opublikowano w czasopiśmie "Science Advances".

Część zwierząt otrzymała BCG, pozostałym podano sól fizjologiczną. Naukowcy porównywali następnie strukturę ich mózgów, wskaźniki stanu zapalnego oraz wyniki testów pamięci.

U myszy, którym podano BCG, stwierdzono mniej złogów nieprawidłowego białka tau i słabsze oznaki przewlekłego pobudzenia komórek odpornościowych. Zwierzęta wykazywały również mniejszy zanik mózgu, lepiej radziły sobie z rozpoznawaniem obiektów i żyły dłużej niż myszy z grupy nieleczonej.

Różnice dotyczyły także aktywności genów. U zwierząt niepoddanych terapii odnotowano zmienioną aktywność 716 genów związanych m.in. z neurozapaleniem, obumieraniem komórek i chorobą Alzheimera. Po podaniu BCG profil aktywności wszystkich poza dziewięcioma zbliżył się do obserwowanego u zdrowych myszy. Nie oznacza to zmiany samych genów, lecz sposobu ich działania.

Badacze podejrzewają, że za korzystnymi zmianami stoi tzw. odporność wyszkolona.

– Intensywnie pracujemy nad zrozumieniem szczegółowego mechanizmu tego zjawiska. Nasze badania dostarczają jednak wstępnych przesłanek wskazujących, że kluczową rolę w tej odpowiedzi może odgrywać tzw. odporność wyszkolona – powiedział dr William Bishai, współdyrektor Johns Hopkins Center for Tuberculosis Research.

Chodzi o zdolność komórek odporności wrodzonej do zmiany sposobu reagowania po wcześniejszym bodźcu. Dzięki temu mogą skuteczniej odpowiadać również na inne zagrożenia niż to, które początkowo je pobudziło.

Według hipotezy naukowców BCG może w ten sposób wpływać na komórki odpornościowe w mózgu, wspierając usuwanie nieprawidłowego białka tau i ograniczając przewlekły stan zapalny. Szczegóły tego procesu nadal są badane.

Zainteresowanie BCG nie zaczęło się od doświadczeń na zwierzętach. We wcześniejszych badaniach obserwacyjnych pacjentów leczonych BCG z powodu raka pęcherza moczowego odnotowywano niższe ryzyko demencji. Zależnie od badania różnica wynosiła od 12 do 78 proc., a obserwacje obejmowały okres od trzech do 15 lat.

Takie wyniki wskazują jednak na związek, a nie dowodzą, że BCG zapobiega demencji. Również rezultatów eksperymentu na myszach nie można bezpośrednio przenieść na ludzi.

Jak podkreśla współautorka pracy, prof. Barbara Slusher, konieczne jest lepsze poznanie mechanizmu biologicznego. Dopiero kolejne badania pozwolą ustalić, kto mógłby odnieść korzyści, kiedy należałoby podawać preparat i czy obserwowany efekt można bezpiecznie uzyskać u osób zagrożonych demencją.

Źródło: PAP