O tej porze dnia pomiar najbardziej "skacze". Tak rozpoznasz ciśnienie maskowane

Organizm człowieka reaguje na cykl dnia i nocy. Po zachodzie słońca spada poziom światła, co pobudza wydzielanie melatoniny, hormonu ułatwiającego sen i rozszerzającego naczynia krwionośne. W efekcie ciśnienie nocą zwykle spada o 10-20 proc.

O świcie sytuacja się odwraca - światło pobudza wydzielanie kortyzolu, hormonu czuwania, który zwęża naczynia i powoduje wzrost ciśnienia. To właśnie tzw. poranny skok ciśnienia, obserwowany zazwyczaj między godziną 6:00 a 10:00.

Dodajmy, że o podwyższonym ciśnieniu tętniczym możemy mówić w sytuacji, gdy pomiar wynosi 120-129 mm Hg w przypadku ciśnienia skurczowego i powyżej 80 mm Hg w przypadku ciśnienia rozkurczowego. Do wizyty u lekarza powinny przy tym skłonić nadmierne skoki oraz zbyt długo utrzymujący się wzrost ciśnienia.

Na wyraźniejsze poranne wahania wpływa wiele czynników:

• wiek i związana z nim sztywność tętnic,
• nadciśnienie tętnicze oraz cukrzyca, które nasilają aktywność układu współczulnego,
• przewlekła choroba nerek powodująca zatrzymanie płynów,
• alkohol, stres i zaburzenia snu,
• warunki środowiskowe, np. niska temperatura zimą.

Wszystkie te elementy mogą sprawić, że skoki ciśnienia staną się większe i bardziej niebezpieczne.

Niepokojący jest stan, w którym ciśnienie u lekarza mieści się w normie, ale w domu - szczególnie rano - jest podwyższone. To zjawisko znane jako nadciśnienie maskowane. Szacuje się, że dotyczy ono nawet 1-15 proc. pacjentów. Ryzyko zawału serca czy udaru jest w tej grupie podobne, jak u osób z klasycznym nadciśnieniem przewlekłym.

Jak podaje badanie opublikowane w 2023 roku, u pacjentów z nadciśnieniem wzrost skurczowego ciśnienia krwi o 10 mmHg w godzinach porannych zwiększał ryzyko:

• hospitalizacji z powodu niewydolności serca o 177 proc.,
• zawału serca o 192 proc.,
• migotania przedsionków o 194 proc.,
• udaru mózgu o 232 proc.,
• zgonu sercowo-naczyniowego o 270 proc.

Nie każdy doświadcza porannego wzrostu ciśnienia. U części osób występuje tzw. reverse dipping - spadek ciśnienia rano i utrzymywanie się wysokich wartości w nocy. Dotyczy to około 13 proc. dorosłych. Problem ten zwiększa ryzyko chorób serca, otępienia, uszkodzenia nerek oraz powikłań cukrzycowych.

Jak zauważają hiszpańscy naukowcy (w ramach badania opublikowanego w czasopiśmie "Blood Pressure Monitoring" w czerwcu 2023 r.), "poranny wzrost ciśnienia krwi był najważniejszym czynnikiem okołodobowym prognostycznym poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u pacjentów z nadciśnieniem, co zasługuje na większą uwagę".

Jeżeli poranne skoki ciśnienia są wyraźne, warto:

• ograniczyć sól w diecie,
• zapewnić sobie 7-9 godzin snu,
• uprawiać regularnie aktywność fizyczną,
• zmniejszyć spożycie alkoholu,
• stosować techniki redukcji stresu, np. medytację.

Lekarz może także zalecić modyfikację leczenia lub badanie całodobowym rejestratorem ciśnienia (holter ciśnieniowy), aby ocenić dobowe zmiany.

Marta Słupska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródło: Renna i wsp., "Blood Pressure Monitoring", 2023; verywellhealth.com; journals.lww.com