Po 26 latach USA tracą status kraju wolnego od odry. Najbardziej zagrożeni niezaszczepieni

Mateusz Różański
Medical personnel participate in a large-scale vaccination drive organized by the National Autonomous University of Mexico (UNAM) in the parking lot of the Olympic University Stadium in Mexico City, Mexico, on November 9, 2026. With 100,000 doses available, the initiative aims to vaccinate the university community and the general public against COVID-19, influenza, measles, and pneumococcus. The campaign will run until Friday, November 13, 2026. (Photo by Gerardo Vieyra/NurPhoto via Getty Images)
Źródło zdjęć: © GETTY | NurPhoto

Niezależna komisja ekspertów podlegająca dyrektorowi Panamerykańskiej Organizacji Zdrowia (PAHO) uznała, że w wyniku wielomiesięcznych, nieprzerwanych łańcuchów zakażeń wirus na powrót zakorzenił się w kraju, a choroba stała się w USA endemiczna.

  • USA oficjalnie utraciły status kraju wolnego od odry z powodu nieprzerwanej, ponadrocznej transmisji tego samego szczepu wirusa.
  • W 2026 r. odnotowano ponad 5,4 tys. zakażeń i co najmniej kilkanaście zgonów, co stanowi gwałtowny wzrost względem poprzednich lat.
  • Aż 96 proc. chorych to osoby niezaszczepione, a największą grupę pacjentów (41 proc.) stanowią dorośli powyżej 20. roku życia.
  • Spadek wyszczepienia amerykańskich dzieci poniżej bezpiecznego progu 95 proc. doprowadził do załamania odporności zbiorowiskowej.
  • Za powrót epidemii odpowiada m.in. spadek zaufania do szczepionek oraz masowe korzystanie ze zwolnień niemedycznych.
  • Odra grozi trwałym uszkodzeniem układu odpornościowego, a jej najgroźniejsze powikłanie (SSPE) prowadzi do nieuchronnej śmierci po latach.

Jak podkreśliła dr Wendy Armstrong, prezeska Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Zakaźnych (IDSA), utrata tego statusu oznacza, że dziesięciolecia postępów w zdrowiu publicznym zostały oficjalnie zaprzepaszczone.

Kiedy kraj traci status eliminacji odry?

Zgodnie z kryteriami PAHO oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) odrę uznaje się za chorobę endemiczną (stale występującą), jeżeli zakażenia wywołane przez ten sam szczep wirusa rozprzestrzeniają się z człowieka na człowieka w sposób ciągły przez co najmniej 12 miesięcy na terytorium danego państwa.


WIDEO
Największa epidemia od 35 lat w USA. Robert F. Kennedy nawołuje do szczepień

W krajach o statusie eliminacji wirus nie krąży w sposób ciągły dzięki wysokiej odporności populacyjnej – pojedyncze ogniska wywoływane są zazwyczaj przez podróżnych powracających z zagranicy i są szybko wygaszane. Aby ocenić ciągłość transmisji, naukowcy analizują kod genetyczny wirusów pobranych od pacjentów. Badanie mutacji pozwala potwierdzić, czy przypadki są częścią tego samego łańcucha zakażeń.

Przebieg i źródła epidemii w USA

Stany Zjednoczone uzyskały status kraju wolnego od odry w 2000 r. dzięki powszechnym programom bezpłatnych szczepień dzieci. Załamanie nastąpiło na przełomie 2025 i 2026 r.:

Ognisko odry, które wybuchło w zachodnim Teksasie na początku 2025 r., rozprzestrzeniło się na kolejne stany.

W sierpniu 2026 r. laboratorium zdrowia publicznego w stanie Utah opublikowało badanie wykazujące, że ten sam szczep krążył w stanie przez ponad rok (odpowiadając za ponad 95 proc. przypadków i powodując ponad 600 zachorowań między czerwcem 2025 a czerwcem 2026 r.).

Utrzymujące się ogniska zakażeń odnotowano m.in. w Pensylwanii, Karolinie Południowej, Wisconsin i Nowym Jorku.

Dlaczego odra powróciła?

Odra jest jednym z najbardziej zakaźnych wirusów znanych nauce – przenosi się drogą kropelkową i powietrzną (aerozol może unosić się w pomieszczeniu przez kilka godzin po wyjściu chorego), a jedna zakażona osoba zaraża średnio od 12 do 18 innych.

Aby powstrzymać rozprzestrzenianie się patogenu i zapewnić odporność zbiorowiskową, poziom wyszczepienia populacji musi wynosić co najmniej 95 proc. Tymczasem w Stanach Zjednoczonych doszło do spadku zaufania do szczepień i podważania ich bezpieczeństwa w dyskursie politycznym i wzrostu liczby zwolnień niemedycznych (ze względów światopoglądowych lub religijnych) z obowiązkowych szczepień szkolnych.

Przez to spadł odsetek zaszczepionych dzieci rozpoczynających naukę w przedszkolach i zerówkach poniżej progu bezpieczeństwa.

Szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) charakteryzuje się bardzo wysoką skutecznością – przyjęcie dwóch dawek zmniejsza ryzyko zachorowania po kontakcie z wirusem aż o 97 proc. Jej skuteczność potwierdził nawet określający się jako szczepionkowy sceptyk, sekretarz zdrowia i opieki społecznej Stanów Zjednoczonych Robert F. Kennedy Jr.

Zagrożenia i powikłania zdrowotne

Wbrew powszechnym mitom odra nie jest łagodną chorobą wieku dziecięcego. Wirus może "wykasować" pamięć układu odpornościowego, niszcząc przeciwciała przeciwko chorobom, które organizm zwalczył w przeszłości. Skutkuje to podatnością na wtórne, groźne infekcje bakteryjne (np. zapalenie płuc). Zakażenie w ciąży grozi przeniesieniem wirusa na płód i wrodzoną odrą zagrażającą życiu dziecka. Na ciężki przebieg narażone są niemowlęta zbyt małe na szczepienie oraz osoby z obniżoną odpornością (onkologiczne, po przeszczepach). Najcięższym, odległym powikłaniem jest podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE) – postępująca, nieuleczalna i śmiertelna choroba neurodegeneracyjna, rozwijająca się nawet kilka lat po przebyciu odry.

Dramatyczne dane

Skalę załamania kontroli nad chorobą najlepiej obrazują najnowsze zestawienia amerykańskich Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom (CDC). Do połowy listopada 2026 r. na terenie Stanów Zjednoczonych odnotowano 5 412 potwierdzonych przypadków odry w 47 jurysdykcjach, do których dochodzi kolejnych 18 zachorowań zdiagnozowanych u podróżnych z zagranicy. To ponad dwukrotny wzrost w porównaniu z całym 2025 rokiem, w którym zarejestrowano 2 289 infekcji, oraz dramatyczny skok względem roku 2024, kiedy w całym kraju odnotowano zaledwie 285 zakażeń.

Szczepionki naprawdę chronią

Choć odra tradycyjnie kojarzona jest z wiekiem dziecięcym, tegoroczne dane pokazują wyraźne przesunięcie ciężaru zachorowań w stronę osób starszych. Najliczniejszą grupę pacjentów – obejmującą 41 proc. wszystkich zakażonych (2 240 osób) – stanowili dorośli powyżej 20. roku życia.

Najbardziej jednoznaczne wnioski płyną z analizy profilu immunologicznego pacjentów: wirus uderzył niemal wyłącznie w osoby pozbawione ochrony. Aż 96 proc. zakażonych w 2026 r. nie było zaszczepionych lub ich status szczepień pozostawał nieznany. Zaledwie po 2 proc. przypadków dotyczyło osób, które przyjęły odpowiednio jedną lub dwie dawki szczepionki MMR.

Do połowy listopada CDC potwierdziło wstępnie 6 zgonów spowodowanych odrą (dla porównania w 2025 r. zmarły 3 osoby), choć raporty poszczególnych departamentów stanowych wskazują, że bilans ofiar śmiertelnych w całym kraju sięgnął już co najmniej 10. W odpowiedzi na te rozbieżności agencja podjęła współpracę z Radą Epidemiologów Stanowych (CSTE), dążąc do wypracowania jednolitej, ogólnokrajowej definicji zgonu z powodu odry.

U podstaw tego kryzysu leży postępująca erozja odporności zbiorowiskowej. Aby odra nie miała możliwości swobodnego krążenia w populacji, odsetek osób uodpornionych musi przekraczać 95 proc. Tymczasem w Stanach Zjednoczonych wskaźnik wyszczepienia preparatem MMR wśród dzieci rozpoczynających naukę w przedszkolach i zerówkach systematycznie spadał – z bezpiecznego poziomu 95,2 proc. w roku szkolnym 2019/2020 do zaledwie 92,4 proc. w roku 2025/2026. W praktyce oznacza to, że tylko w jednym roczniku aż 280 tysięcy amerykańskich dzieci rozpoczęło edukację bez należytej ochrony immunologicznej.

Źródła: Euronews.com, CNN, cdc.gov.

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie