Polacy łykają antybiotyki na potęgę. Eksperci biją na alarm

Według danych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) Polska należy do dziesięciu państw Europy o największym zużyciu antybiotyków. Szczególnie często leki te przepisywane są poza szpitalami, głównie w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej.

Polska ma do 2030 roku zmniejszyć zużycie antybiotyków o ponad jedną czwartą. Na razie jesteśmy daleko od tego celu. W ciągu pięciu lat, od 2019 do 2024 roku, ich zużycie spadło zaledwie o 4 proc.

– W Polsce wciąż stosujemy zbyt dużo antybiotyków. To przyczynia się do rozwoju oporności bakterii na terapie antybiotykowe. Lekooporność to realne zagrożenie, które już teraz dotyka coraz więcej ludzi i coraz częściej określa się je mianem cichej pandemii – ostrzega dr hab. Aleksandra Borek, prof. Uniwersytetu SWPS, w komunikacie przekazanym PAP.

Problem polega na tym, że im częściej stosujemy antybiotyki, tym większą szansę na przetrwanie i rozprzestrzenianie się mają bakterie odporne na ich działanie.

Jednym z największych problemów pozostaje stosowanie antybiotyków przy infekcjach wirusowych. Wielu pacjentów nadal uważa, że silny kaszel, ból gardła czy długo utrzymujący się katar wymagają takiego leczenia.

Antybiotyki działają jednak na bakterie, a nie na wirusy. Nie wyleczą więc grypy ani zwykłego przeziębienia. Nie skrócą też czasu trwania tych infekcji.

Jak wyjaśnia prof. Borek, część pacjentów przychodzi do gabinetu z przekonaniem, że bez antybiotyku nie wyzdrowieje. Chcą szybko wrócić do pracy i codziennych obowiązków, dlatego oczekują konkretnego leku.

Presję odczuwają również lekarze. Duża liczba pacjentów, krótkie wizyty, obawa przed przeoczeniem zakażenia bakteryjnego czy konsekwencjami prawnymi mogą wpływać na decyzję o przepisaniu antybiotyku, nawet jeśli jego zastosowanie nie jest konieczne.

Wbrew popularnemu przekonaniu to nie człowiek uodparnia się na antybiotyki. Odporność rozwijają bakterie, które dzięki zmianom genetycznym potrafią przetrwać działanie leków.

Takie drobnoustroje mogą się rozprzestrzeniać, a zakażenia przez nie wywołane stają się coraz trudniejsze do leczenia. Zdarza się, że antybiotyki, które wcześniej działały skutecznie, przestają pomagać.

Skala zagrożenia jest ogromna. Według analizy opublikowanej w 2022 roku w czasopiśmie "The Lancet" oporność bakterii na antybiotyki bezpośrednio przyczyniła się do około 1,27 mln zgonów na świecie w 2019 roku. Łącznie była związana z niemal 5 mln zgonów.

Lekooporność utrudnia nie tylko leczenie zakażeń. Może również zwiększać ryzyko powikłań po operacjach, podczas chemioterapii i u osób z osłabioną odpornością.

Prof. Borek podkreśla, że ograniczenie problemu wymaga zmian zarówno w opiece zdrowotnej, jak i w podejściu pacjentów.

Nie należy żądać antybiotyku przy każdej infekcji, sięgać po tabletki pozostałe po wcześniejszym leczeniu ani przekazywać ich bliskim. Jeśli lekarz przepisze taki lek, trzeba stosować go zgodnie z zaleceniami dotyczącymi dawki i długości kuracji.

– Każdy z nas jest odpowiedzialny za ostrożne i właściwe stosowanie antybiotyków, czyli tylko wtedy, gdy są niezbędne i tylko według wskazań lekarza. W przeciwnym wypadku zagrożone są postępy współczesnej medycyny – zaznacza ekspertka.

18 listopada przypada Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach. W tym roku szczególną uwagę poświęcono dzieciom, zwłaszcza niemowlętom i przedszkolakom. Wiele infekcji, na które chorują najmłodsi, ma podłoże wirusowe i nie wymaga antybiotykoterapii.

Źródło: PAP