Polska w niechlubnej czołówce. Tyle osób umiera u nas przez smog

Według najnowszego raportu przygotowanego przez Zakład Zdrowia Populacyjnego CMKP, Polska należy do krajów Unii Europejskiej najbardziej dotkniętych problemem zanieczyszczeń powietrza. Szacunki Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że każdego roku z ich powodu umiera przedwcześnie około 40 tys. osób.

Autorzy raportu podkreślają, że narażenie na smog jest jednym z najgroźniejszych czynników środowiskowych - sprzyja chorobom układu oddechowego, sercowo-naczyniowego, nowotworom, a nawet przedwczesnej śmierci.

- Z naszych obserwacji wynika, że zanieczyszczenie powietrza niszczy organizm kompleksowo. Cząsteczki pyłów zawieszonych PM, w zależności od swojej wielkości mogą wpływać negatywnie na górne lub dolne drogi oddechowe, prowadząc w konsekwencji nawet do rozwoju astmy czy POChP - wskazywał w rozmowie z WP abcZdrowie dr n. med. Piotr Dąbrowiecki, alergolog, specjalista chorób wewnętrznych z Wojskowego Instytutu Medycznego, członek zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergie i POCHP.

Zobacz też: Mówi, skąd tyle zawałów i udarów. "Jakby wypalać 5 papierosów dziennie"

Badanie przeprowadzone w czerwcu 2025 r. na reprezentatywnej próbie ponad tysiąca dorosłych pokazało, że świadomość społeczna dotycząca smogu jest ograniczona. Najwięcej respondentów za głównego winowajcę uznało dwutlenek węgla (71 proc.), choć to nie on stanowi największe zagrożenie zdrowotne. Kluczowe są pyły zawieszone PM2,5 i PM10, które poprawnie rozpoznało jedynie 36-39 proc. ankietowanych.

Co więcej, tylko połowa badanych wskazała domowe piece i kotły jako główne źródło smogu. Większość uważa, że większy udział mają przemysł (72 proc.) i transport (66 proc.), choć to tzw. niska emisja z gospodarstw domowych odpowiada za największą część problemu.

Choć 91 proc. ankietowanych zgadza się, że smog powoduje poważne choroby, to wiedza o konkretnych zagrożeniach jest wybiórcza. Najczęściej wymieniane są choroby płuc (84 proc.) i nowotwory (68 proc.), znacznie rzadziej choroby serca (43 proc.) czy problemy z płodnością (34 proc.). Tylko 7 proc. respondentów wie, że zanieczyszczone powietrze zwiększa ryzyko cukrzycy.

Zdaniem badanych wrażliwe grupy to osoby starsze, przewlekle chore i dzieci. Zaledwie co trzeci ankietowany wskazał kobiety w ciąży jako szczególnie narażone.

Raport pokazuje, że Polacy rzadko wdrażają środki ochronne. Zamykanie okien podczas alarmu smogowego deklaruje 44 proc. osób, unikanie wyjść na zewnątrz - 37 proc., a sprawdzanie bieżących danych o jakości powietrza - 29 proc. Oczyszczacze powietrza posiada mniej niż co piąty badany, a maski ochronne stosuje jedynie 10 proc.

Trzech na czterech ankietowanych uważa, że walka ze smogiem powinna być priorytetem władz. Jednak poparcie dla konkretnych rozwiązań jest zróżnicowane: wymianę pieców i opodatkowanie firm popiera nieco ponad połowa badanych, ale tylko 27 proc. akceptuje strefy czystego transportu, a 10 proc. zakaz produkcji aut spalinowych.

Autorzy raportu podkreślają, że zanieczyszczenia powietrza szczególnie dotykają osoby żyjące w ubóstwie energetycznym, korzystające z najtańszych źródeł ogrzewania. Z tego powodu smog nie tylko skraca życie, ale też pogłębia nierówności zdrowotne w Polsce.

oprac. Aleksandra Zaborowska, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. PAP