Polski wkład w szczepionki przeciwnowotworowe

Do tej pory modyfikacje genetyczne stosowane w leczeniu chorób nowotworowych polegały na dokonywaniu zmian na poziomie DNA komórek guza. Do komórek wprowadzano geny kodujące białka odpowiedzialne za hamowanie powielania się komórek nowotworowych, stymulowanie układu immunologicznego do niszczenia tych komórek lub prowadzące do ich apoptozy, czyli śmierci samobójczej.

W szczepionkach przeciwnowotworowych manipulowanie DNA wiązało się z wprowadzaniem do komórek odporności genów, które pomagały im lepiej rozpoznawać i unieszkodliwiać nowotwór. Problem polega na tym, że tego typu modyfikacje genetyczne nie są bezpieczne i mogą prowadzić u chorego do powikłań.

Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego postanowili zmodyfikować informacyjne RNA (mRNA) zamiast DNA. Ten rodzaj kwasu rybonukleinowego pełni funkcję matrycy, na którą w procesie transkrypcji przepisuje się z DNA informacje dotyczące budowy białek. Niestety, łańcuch mRNA ma tak krótki czas życia, że po wstrzyknięciu do organizmu chorego enzymy bardzo szybko rozłożyłyby go.

Odkrycie naukowców polegało na modyfikacji kapu (czapeczki) znajdującego się na końcu łańcucha mRNA. Kap przedłuża życie łańcucha i czasowo chroni go przed działaniem niszczących enzymów. Zastąpienie jednego atomu tlenu atomem siarki umożliwiło trzykrotne wydłużenie czasu życia mRNA w komórce, dzięki czemu produkcja białka zwiększyła się pięciokrotnie.

Jeszcze w tym roku rozpoczną się badania kliniczne nad nową szczepionką na czerniaka, w której wykorzystane będzie zmodyfikowane mRNA. Szczepionka wstrzykiwana będzie do węzłów chłonnych, gdzie dzięki podanemu mRNA komórki odporności umożliwią limfocytom T niszczenie komórek czerniaka. Szczepionki ze zmodyfikowanym mRNA będą skuteczniejsze i bezpieczniejsze, gdyż po wywołaniu efektu terapeutycznego łańcuchy zostaną rozłożone, a ryzyko mutacji zniknie.