Rak płuca długo nie daje objawów. Od października ruszają bezpłatne badania

Od 1 października Polacy będą mogli skorzystać w ramach NFZ z programu wczesnego wykrywania raka płuca. Jego podstawą jest niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK), która pozwala wykryć nawet niewielkie zmiany w płucach, jeszcze zanim pojawią się objawy.

Jak tłumaczy w rozmowie z WP abcZdrowie torakochirurg dr n. med. Paweł Zieliński, to ważny element profilaktyki, ponieważ rak płuca może początkowo nie dawać żadnych objawów. W efekcie wielu pacjentów trafia do lekarza dopiero wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana. Ogranicza to znacznie pole manewru lekarzom. – Im wcześniej wykryjemy raka płuca, tym większa szansa na całkowite wyleczenie – zaznacza dr Zieliński.

Jednocześnie lekarz przestrzega przed lekceważeniem sygnałów, które mogą wskazywać na rozwijającą się chorobę. Szczególną czujność powinno wzbudzić krwioplucie. – To objaw, który zawsze wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Nie wolno jednak bagatelizować również przewlekłego lub zmieniającego swój charakter kaszlu, niewyjaśnionego spadku masy ciała, osłabienia, łatwego męczenia się czy nietypowego bólu w klatce piersiowej – wymienia dr Zieliński.

Co ważne, wymienione objawy mogą towarzyszyć także znacznie częstszym chorobom. Z tego powodu ich właściwe rozpoznanie może stanowić wyzwanie diagnostyczne. Kaszel, osłabienie czy inne dolegliwości ze strony układu oddechowego łatwo przypisać infekcji lub przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc. Jak wobec tego właściwie przypisać dolegliwości do choroby? Istotny jest przede wszystkim czas utrzymywania się objawów. – Jeśli utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, wymagają diagnostyki – tłumaczy ekspert.

Znaczenie ma również ocena czynników ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju choroby. Obecnie najważniejszym z nich nadal pozostaje palenie tytoniu.

– Palenie tytoniu pozostaje zdecydowanie najważniejszym czynnikiem ryzyka i odpowiada za około 85–90 proc. przypadków raka płuca – tłumaczy dr Zieliński. Nie oznacza to jednak, że chorują wyłącznie palacze. – Coraz więcej danych wskazuje również na szkodliwość e-papierosów, choć ich długoterminowe skutki nadal są przedmiotem badań – dodaje.

Do czynników ryzyka zalicza się również stan środowiska naturalnego. – Istotne znaczenie mają zanieczyszczenia powietrza, zwłaszcza pyły zawieszone PM2.5 i PM10, a także narażenie na radon – naturalnie występujący radioaktywny gaz. Znaczenie mają również narażenia zawodowe, np. na azbest, arsen, chrom czy spaliny silników Diesla – wylicza lekarz.

Lekarz w rozmowie z WP abcZdrowie podkreśla, że rak płuca to nie tylko statystyki – za liczbami kryją się ludzkie dramaty, z którymi styka się na co dzień. Szczególnie zapadła mu w pamięć historia starszego pacjenta, który mimo ciężkiej choroby opiekował się dwojgiem wnuków po śmierci swoich dzieci. Kilka miesięcy wcześniej zmarła również jego żona.

– Był jedynym opiekunem dzieci i jednocześnie miał świadomość, że cierpi na śmiertelną chorobę, do której rozwoju sam – poprzez wieloletnie palenie – w dużym stopniu się przyczynił. Ta historia pokazuje, że rak płuca nie dotyka wyłącznie pacjenta. Choruje cała rodzina, a konsekwencje tej choroby często wykraczają daleko poza medycynę – podsumowuje dr Zieliński.

Dlatego ekspert zachęca do skorzystania z nowego programu diagnostycznego NFZ, który rusza już w październiku. – Badania przesiewowe to jeden z najskuteczniejszych sposobów na wykrycie raka płuca we wczesnym stadium, kiedy możliwe jest leczenie radykalne i szansa na wyleczenie jest największa – podkreśla torakochirurg.

Badanie będzie bezpłatne i nie będzie wymagało skierowania, a pierwsi pacjenci mają skorzystać z niego w drugiej połowie października. Program jest skierowany przede wszystkim do osób w wieku 55–74 lata, które palą lub paliły papierosy i mają za sobą co najmniej 20 paczkolat. W przypadku byłych palaczy od zerwania z nałogiem nie może minąć więcej niż 15 lat. Dla przykładu 20 paczkolat oznacza palenie jednej paczki papierosów dziennie przez 20 lat.

Do programu będą mogły zakwalifikować się także osoby od 50. roku życia, jeśli poza historią palenia występują u nich dodatkowe czynniki ryzyka. Chodzi m.in. o POChP, włóknienie płuc, raka płuca u krewnego pierwszego stopnia oraz zawodową ekspozycję na substancje rakotwórcze.