Raport o Narodowej Strategii Onkologicznej. "Reforma na papierze"

Co roku nowotwór złośliwy rozpoznawany jest u ponad 180 tysięcy Polaków, a liczba osób żyjących z chorobą nowotworową przekracza już 1,17 mln. Rak stał się najczęstszą przyczyną zgonu wśród osób w wieku produkcyjnym, a potrzeby pacjentów rosną z każdym rokiem.

Jak wynika z raportu Fundacji Alivia "Odhaczone zadania – niespełnione obietnice", cele Narodowej Strategii Onkologicznej nie zostały osiągnięte. Brakuje m.in. postępów w profilaktyce, dostępie do diagnostyki i skutecznej koordynacji leczenia.

Wciąż nie działa karta e-DILO jako narzędzie monitorujące ścieżkę pacjenta. Oznacza to, że mimo zrealizowanych "na papierze" działań, pacjenci nadal są pozostawieni samym sobie.

Zobacz także: Dramat chorych na raka w Polsce. "Pacjent często błądzi i plącze się w tym systemie"

Fundacja Alivia zwraca uwagę na pięć systemowych błędów, które szczególnie utrudniły wdrożenie skutecznych rozwiązań:

• brak mierników skuteczności – działania są uznawane za wykonane, mimo braku widocznych rezultatów;

• redefinicje celów i zmiany terminów – pierwotne założenia Strategii były często modyfikowane, co zaciemniło obraz faktycznego postępu;

• formalizm raportowania – zakończenie projektu bywa utożsamiane z pojedynczym wydarzeniem, np. kampanią informacyjną, bez wdrożenia długofalowych zmian;

• głębokie nierówności regionalne – dostęp do nowoczesnego leczenia zależy od województwa, a tym samym miejsca zamieszkania;

• brak zewnętrznej ewaluacji – Ministerstwo Zdrowia ocenia postępy we własnym zakresie, co ogranicza przejrzystość.

Statystyki z 2024 roku są rozczarowujące. Na cytologię zgłosiło się jedynie 11 proc. kobiet (przy planowanych 60 proc.), a na mammografię 33 proc. (również przy celu 60 proc).

Zainteresowanie przesiewową kolonoskopią wyniosło zaledwie 14 proc. Wskaźnik wyszczepialności przeciw HPV zatrzymał się na poziomie około 11 proc. – pięciokrotnie mniej niż zakładano. Jednocześnie rośnie odsetek osób palących – 30,8 proc. wśród mężczyzn i 27,1 proc. wśród kobiet.

Mimo krytycznych danych, 8 lipca 2025 roku sejmowa Komisja Zdrowia jednogłośnie przyjęła sprawozdanie z realizacji NSO za 2024 rok. Wiceminister Marek Kos skupił się na osiągnięciach liczbowych, nie odpowiadając na pytania Fundacji Alivia o brak systemowych efektów i konkretne plany naprawcze.

Joanna Frątczak-Kazana, wicedyrektorka Fundacji, skomentowała to krótko: - Reforma na papierze nie poprawia sytuacji chorych. Potrzebne są konkretne decyzje, które skrócą kolejki i przyspieszą diagnostykę.

Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Alivia