Rekordowy sezon szczepień. "Wciąż czeka nas dużo do odrobienia"

W mijającym sezonie infekcyjnym liczba osób zaszczepionych przeciwko grypie wzrosła o niemal 28 proc. w porównaniu do ubiegłego, przekraczając w sumie 2,3 miliona. Jednak wciąż poziom wyszczepialności jest obecnie zbyt niski, by się cieszyć – podkreślali eksperci podczas tegorocznego spotkania podsumowującego mijający sezon infekcyjny zorganizowanego przez Ogólnopolski Program Zwalczania Chorób Infekcyjnych, w którym uczestniczyła redakcja WP abcZdrowie.

- Mamy w Polsce za sobą rekordowy sezon szczepieniowy. Samej grypy podano o 28 proc. więcej dawek niż w poprzednim sezonie. To jest największa dynamika w ciągu ostatnich ok. 20 lat, nie licząc okresu pandemicznego. To jest być może największy skok, jaki w ogóle istnieje w rejestracji szczepień grypowych w Polsce do tej pory – komentuje dla WP abcZdrowie prof. dr hab. n. med. Adam Antczak, pulmonolog i Przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych. - Ale pamiętajmy, ten skok to jest wciąż mało w tym ubóstwie szczepieniowym. Z jednej strony mamy znacznie więcej zaszczepionych, ponad pół miliona, ale jednocześnie, żeby osiągnąć właściwie efekty w zakresie zdrowia populacyjnego, to wśród seniorów to powinno być chociaż 70 proc., a mamy niecałe 20 proc. A więc wciąż czeka nas dużo do odrobienia.

Według GIS w okresie od 1 września 2025 do 1 lutego 2026 mieliśmy w Polsce ponad 430 tys. chorych na grypę. Hospitalizacji wymagało przy tym ponad 21,6 tys. pacjentów, a zmarło ponad tysiąc osób. Dominowała grypa typu A i jej nowy subwariant K. Szczytem sezonu okazał się luty.

Prof. Antczak dodaje, że najchętniej szczepiły się osoby w przedziale wiekowym 70-75 lat, podkreślając, że dla tej grupy wiekowej szczególnie istotna jest ochrona przeciwko powikłaniom.

- Pamiętajmy, że szczepienia ochronne nie tylko chronią przed zakażeniem ciężkim, nie tylko chronią przed śmiercią, ale przede wszystkim przed powikłaniami mózgowymi i naczyniowymi. Czyli ktoś, kto się szczepi, ma mniejszą szansę na zawał i udar, niewydolność serca, zaburzenie rytmu serca, a także otępienie – podkreślił prof. Antczak podczas swojego wystąpienia.

Główny Inspektor Sanitarny dr Paweł Grzesiowski podczas spotkania podkreślił znaczenie promowania szczepień wśród dzieci, bo, jak zaznaczył, grypa rodzi się wśród dzieci najmłodszych, przedszkolnych, w drugiej kolejności – szkolnych, a potem przenosi się na osoby dorosłe.

- W ciągu całego sezonu 2025/2026 zaszczepiliśmy około 200 tysięcy dzieci do dziesiątego roku życia. To kropla w morzu – powiedział szef GIS. – To jest ok. 10 proc. w tej grupie wiekowej, co jest absolutnie niewystarczające, żeby powstrzymać transmisję.

Ekspert dodał, że ok. 35 proc. pacjentów zaszczepiło się w aptecznych punktach szczepień – jest to ważny aspekt rozszerzania dostępności, jednak, jak podkreślił, nic nie zastąpi szczepień w POZ. W ramach medycyny rodzinnej konieczne są jednak uproszczenia w kontekście procedur medycznych. Nadal bowiem pacjenci muszą, aby się zaszczepić, odbyć w sumie 2-3 wizyty.

- Szczepienia w klinikach muszą być prostsze, czyli ta wędrówka pacjenta najpierw po receptę, potem po szczepionkę i powrót na kwalifikację i szczepienie do POZ-u absolutnie w mojej ocenie są niepotrzebnym komplikowaniem całego tego procesu – zaznaczył dr Grzesiowski. - Mówiliśmy o tym jeszcze w poprzednim składzie Ministerstwa Zdrowia z panią minister Leszczyną, że dałoby się wprowadzić zasadę dofinansowania szczepienia w POZ-ie tak, aby szczepionka mogła wejść na miejscu w lodówce i pacjent mógłby być zaszczepiony już podczas tej pierwszej i ostatniej wizyty, jeżeli chodzi o grypę. To byłoby rozstrzygnięcie, które by spowodowało skrócenie drogi pacjenta do szczepienia.

O możliwości wykonywania szczepień w aptekach i tym samym niewątpliwym tegorocznym sukcesie związanym ze zwiększoną wyszczepialnością mówił też prof. Antczak.

- Jest się czym cieszyć, bo dynamika jest świetna, natomiast pamiętajmy, że to jest wciąż radość w obszarach niskiej wyszczepialności – podkreślił.

Wpływ ma na nią wiele czynników, a jednym z nich pozostają bariery systemowe związane m.in. ze szczepieniami przeciwko pneumokokom czy półpaścowi. Jak podkreślali eksperci podczas konferencji, główną przeszkodą jest obecny model refundacji ograniczający dostęp do bezpłatnych szczepień dla osób 65+ z rozpoznanymi czynnikami ryzyka (współchorobowością). Proces kwalifikacji w aptece wyklucza znaczną część seniorów z takiej ochrony.

- Współchorobowość to są dane wrażliwe, czyli aptekarz z jednej strony ma prawo do danych medycznych, ale systemowo z pozycji apteki nie ma dostępu do tak zwanej platformy P1 (Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępniania Zasobów Cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych – przyp. red.), na której mógłby uzyskać dane dotyczące współchorobowości. A to oznacza, że nie może tego zweryfikować, a tym samym dokonać bezpiecznie preskrypcji szczepionki refundowanej. To może zrobić lekarz, który ma dostęp do danych medycznych, rozpoznaje choroby i wypisuje receptę na listę senioralną dla takiej osoby. To poważna bariera – tłumaczy w rozmowie z WP abcZdrowie prof. Antczak.

Eksperci dyskutowali także na temat rosnącej liczby zachorowań na RSV. W tym sezonie fala infekcji uderzyła dwa tygodnie później niż w poprzednich latach – aktywność wirusa wzrosła na początku roku, a najwyższe poziomy osiągnęła w lutym i marcu.

- Fala narasta w tym roku od mniej więcej początku lutego, a więc myślę, że jeszcze będziemy tych przypadków mieli w tym roku zdecydowanie więcej – ostrzegł podczas konferencji prof. dr hab. Krzysztof Tomasiewicz, prezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych. - Szczyty zachorowań są podobne jak w przypadku grypy, ale gwarantuję państwu, że my przyjmujemy pacjentów z zakażeniami RSV praktycznie przez cały rok. Może nie w tak dużej liczbie jak w szczycie, ale to zakażenie utrzymuje się naprawdę w ciągu różnych miesięcy.

Według przedstawionych danych w sezonie 2025/26 ponad 501 tys. osób w wieku 65+ zaszczepiło się przeciw RSV – to około 6,5 proc. populacji w tej grupie wiekowej w Polsce. Prof. Tomasiewicz zwrócił jednak uwagę na rosnącą liczbę szczepień wśród osób młodych.

O systematycznym wzroście liczby przypadków innego schorzenia – inwazyjnej choroby pneumokokowej (IChP) – mówił z kolei prof. dr hab. Ernest Kuchar, kierownik Kliniki Pediatrii WUM, specjalista chorób zakaźnych i medycyny podróży. Ma to związek ze zmianami demograficznymi i starzejącym się społeczeństwem. Co ważne, wykrywalność IChP jest większa wśród pacjentów 65+ i podwaja się w każdej kolejnej dekadzie życia.

- Pamiętajmy, nasza populacja się starzeje. Przybywa gospodarstw jednoosobowych. Średnia długość życia rośnie. Chodzi o to, żeby to życie było i długie, i przyjemne, i samodzielne, i w pełnym komforcie. Jednym z elementów układanki są szczepienia. A żeby były skutecznie podawane i chroniły, a potem przynosiły to długie i dobre życie, potrzebna jest prostota, więc będziemy walczyć dalej nad prostotą i upraszczać świat, mimo tego, że świat nam się komplikuje – podsumował prof. Antczak.