RPO alarmuje. Zmiany w ochronie zdrowia psychicznego za bardzo ograniczą prawa obywateli?

Najpoważniejsze zastrzeżenia dotyczą zasad przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody. Dziś – jak przypomina RPO – konieczne jest spełnienie jednocześnie przesłanki medycznej (choroba psychiczna) oraz wystąpienie bezpośredniego zagrożenia życia pacjenta lub życia i zdrowia innych osób. Projekt ma dodawać tzw. przesłankę psychologiczną, opartą na ocenie, czy osoba potrafi prawidłowo postrzegać rzeczywistość i kierować swoim postępowaniem. RPO podkreśla, że to kryterium może być trudne do obiektywnego zweryfikowania i w praktyce tworzy nowy model przyjęć do szpitala.

Kolejna wątpliwość dotyczy planowanego zastąpienia w niektórych przepisach pojęcia "choroba psychiczna" szerszym terminem "zaburzenia psychiczne". Zdaniem RPO mogłoby to rozszerzyć grupę osób narażonych na przymusową hospitalizację, bez wystarczającego uzasadnienia i z ryzykiem nadmiernej ingerencji w prawo do wolności osobistej i samostanowienia.

Rzecznik krytycznie odnosi się też do przepisów o przymusie bezpośrednim w domach pomocy społecznej. "Obecnie stosowanie unieruchomienia lub izolacji może trwać w DPS maksymalnie 8 godzin, a dalsze przedłużenie dopuszczalne jest jedynie w warunkach szpitalnych. Projekt rezygnuje z tego ograniczenia, powierzając decyzję o czasie stosowania przymusu lekarzowi, bez jakiegokolwiek limitu i bez merytorycznego uzasadnienia tak daleko idącej zmiany. Rodzi to poważne ryzyko naruszenia standardów ochrony praw tych osób" - podkreślił RPO w komunikacie.

Zaznacza, że uporządkowanie przepisów i odejście od stygmatyzującej terminologii to kierunek potrzebny, ale apeluje, by nie dołączać do tego zmian, które mogą być zbyt restrykcyjne lub trudne do stosowania. Jego zdaniem reforma psychiatrii powinna być szersza i poprzedzona rzetelną debatą z udziałem zainteresowanych środowisk. Jak poinformowano w środowym komunikacie, RPO przedstawił swoje zastrzeżenia do projektu 9 grudnia podczas posiedzenia Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego, jednak nie zostały one uwzględnione.

Źródło: PAP