RPO interweniuje. Ciężarne tracą świadczenia w trakcie ciąży

Impulsem do interwencji były liczne relacje ciężarnych i młodych matek, którym w trakcie ciąży lub tuż po porodzie nagle wstrzymano świadczenia. Podczas spotkania w Biurze RPO z przedstawicielami ZUS i Zespołu Praw Kobiet "Nasz Rzecznik" zwrócono uwagę, że szczególnie dotkliwe jest to dla kobiet w zaawansowanej ciąży i w połogu. Zmagają się one nie tylko z problemami zdrowotnymi czy opieką nad noworodkiem, ale także z koniecznością prowadzenia sporów z urzędem: pisania odwołań, kompletowania dokumentów, reagowania na kolejne pisma. W praktyce wiele z nich zwyczajnie nie ma na to ani siły, ani środków.

RPO przypomina, że samo podjęcie pracy w ciąży – nawet wtedy, gdy motywem jest chęć uzyskania zasiłku chorobowego czy macierzyńskiego – nie jest obejściem prawa. Zawarcie umowy o pracę w tym okresie pozostaje legalne i nie może być automatycznie oceniane jako nadużycie systemu. Dopiero realne ustalenia dowodowe mogą przesądzić, czy doszło do fikcyjnego zatrudnienia, jednak sama ciąża nie może być tu czynnikiem rozstrzygającym.

Rzecznik zwraca uwagę, że specjalne traktowanie kobiet w ciąży w kontekście ochrony socjalnej nosi cechy dyskryminacji. W tym kontekście przywołano wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Jurčić przeciw Chorwacji, gdzie wskazano, że odmowa świadczeń uzasadniona samym faktem ciąży jest przykładem nierównego traktowania ze względu na płeć.

RPO podkreśla, że polskie regulacje – zarówno konstytucyjne, jak i wynikające z konwencji międzynarodowych – nakładają na państwo obowiązek szczególnej ochrony kobiet w ciąży oraz rodzin z dziećmi. Konstytucja gwarantuje wsparcie rodzinom w trudnej sytuacji i przyznaje matce przed i po porodzie prawo do szczególnej pomocy władz publicznych. Długotrwałe pozbawianie rodziny dochodu przez wstrzymanie świadczeń chorobowych stoi w sprzeczności z tym standardem.

W swoim wystąpieniu do członka zarządu ZUS Rzecznik oczekuje wyjaśnień i korekty praktyki tak, by postępowania wyjaśniające nie prowadziły do pogłębiania niepewności socjalnej kobiet w ciąży, lecz były prowadzone z poszanowaniem ich praw oraz dobra dziecka.

Źródło: RPO