Skala Barthel - jak wygląda i kiedy się ją stosuje?

Skala Barthel to narzędzie wykorzystywane do oceny sprawności ruchowej i samowystarczalności osoby chorej. Wypełnia się go, by stwierdzić, czy pacjent jest w stanie wykonywać podstawowe czynności samodzielnie, czy też potrzebuje opieki długoterminowej.

Międzynarodowa skala Barthel została opracowana ponad 50 lat temu jako narzędzie do oceny stanu pacjentów po udarze. Z czasem jej zastosowanie rozszerzono na osoby zmagające się z chorobami układu kostno-stawowego oraz chorobami neurologicznymi i neurodegeneracyjnymi utrudniającymi samodzielne funkcjonowanie na co dzień. To jedna ze skal ADL (Activities of Daily Living – Aktywności Życia Codziennego).

Na podstawie skali Barthel podejmuje się decyzję o przyznaniu pacjentowi prawa do refundowanej przez NFZ opieki długoterminowej, zarówno pielęgniarskiej w domu, jak i w zakładzie opiekuńczym. W Polsce jest stosowana od 2010 roku.

Skala Barthel obejmuje 10 aktywności dnia codziennego, to jest czynności, które zdrowy człowiek wykonuje samodzielnie, zaś osoba chora może wymagać wsparcia.

To: spożywanie posiłków, przemieszczanie się, utrzymanie higieny osobistej, korzystanie z toalety, mycie, kąpiel całego ciała, poruszanie się po powierzchniach płaskich, wchodzenie i schodzenie po schodach, ubieranie i rozbieranie się oraz kontrolowanie czynności fizjologicznych (kontrolowanie stolca, kontrolowanie moczu).

Formularz wypełnia lekarz lub pielęgniarka środowiskowa. Skierowanie do objęcia stałą opieką pielęgniarską lub do zakładu opiekuńczo-leczniczego wystawia lekarz.

Punkty przyznawane są w dziesięciu kategoriach z zakresu podstawowych czynności, takich jak, w aspektach takich jak:

1. Spożywanie posiłków

• 0 = pacjent nie jest w stanie samodzielnie jeść lub przełykać,
• 5 = potrzebuje pomocy (np. w krojeniu, smarowaniu masłem), wymaga zmodyfikowanej diety,
• 10 = samodzielny, niezależny (samodzielnie spożywa posiłek).

2. Przemieszczanie się (z łóżka na krzesło i z powrotem, siadanie)

• 0 = pacjent nie jest w stanie, nie zachowuje równowagi przy siadaniu,
• 5 = przemieszcza się z pomocą fizyczną innych osoby, może siedzieć,
• 10 = konieczna niewielka pomoc (słowna lub fizyczna) przy przemieszczeniu się,
• 15 = samodzielny (siada i przemieszcza się z łóżka na krzesło samodzielnie).

3. Utrzymanie higieny osobistej

• 0 = pacjent nie jest w stanie wykonać żadnych czynności higienicznych, potrzebuje pomocy,
• 5 = potrzebuje pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych, takich jak mycie zębów czy czesanie,
• 10 = samodzielny i niezależny przy myciu twarzy, czesaniu się, myciu zębów, goleniu (z zapewnionymi pomocami).

4. Korzystanie z toalety

• 0 = pacjent jest zależny, w ogóle nie korzysta z toalety,
• 5 = potrzebuje pomocy całkowitej lub częściowej przy korzystaniu z toalety,
• 10 = niezależny w dotarciu do toalety oraz podczas korzystania z niej (samodzielny jeśli chodzi o zdejmowanie i zakładanie bielizny oraz ubrań, utrzymanie higieny osobistej).

5. Mycie, kąpiel całego ciała

• 0 = pacjent jest zależny, musi być kąpany przez inne osoby w wannie przy pomocy podnośnika,
• 5 = wymaga pomocy podczas kąpieli,
• 10 = kąpie się samodzielnie.

6. Poruszanie się (po powierzchniach płaskich)

• 0 = pacjent nie porusza się lub może pokonać odległość mniejszą niż 50 m,
• 5 = niezależny poruszający się na wózku, porusza się na odległość do 50 m za pomocą sprzętu wspomagającego i z pomocą co najmniej jednej osoby
• 10 = samodzielny w poruszaniu się na odległość powyżej 50 m, również z użyciem sprzętu wspomagającego.

6. Wchodzenie i schodzenie po schodach

• 0 = pacjent nie jest samodzielny, nie jest w stanie wchodzić i schodzić po schodach nawet z pomocą innej osoby,
• 5 = potrzebuje pomocy lub asekuracji,
• 10 = samodzielny, samodzielnie wchodzi i schodzi ze schodów.

7. Ubieranie i rozbieranie się

• 0 = pacjent jest zależny, pacjent potrzebuje kompleksowej pomocy innej osoby,
• 5 = potrzebuje częściowej pomocy innej osoby pomocy, część czynności może wykonać samodzielnie,
• 10 = niezależny (samodzielnie ubiera się i rozbiera (również zapina guziki, zasuwa zamki, zawiązuje sznurowadła).

8. Kontrolowanie stolca/zwieracza odbytu

• 0 = pacjent nie panuje nad oddawaniem stolca (lub konieczne jest wykonanie lewatywy),
• 5 = przypadkowe zdarzenia bezwiednego oddawania stolca, sporadycznie bezwiednie oddaje stolec,
• 10 = kontroluje oddawanie stolca.

9. Kontrolowanie moczu/zwieracza pęcherza moczowego

• 0 = pacjent nie panuje nad oddawaniem moczu lub ma założony cewnik i przez to jest niesamodzielny),
• 5 = przypadkowe zdarzenia bezwiednego oddawania moczu, sporadycznie bezwiednie oddaje mocz,
• 10 = kontroluje oddawanie moczu.

Międzynarodowa skala Barthel to narzędzie ankietowe służące do oceny stopnia samodzielności pacjenta. Oznacza to, że w każdym aspekcie (każdym z 10 pytań) zaznacza się odpowiedzi, które opisują zdolność chorego do wykonania różnych czynności. Są one punktowane: 0, 5, 10, 15 punktów i sumowane.

W skali Barthela można uzyskać 100 pkt, przy czym uzyskanie punktów:

• od 0 do 20 oznacza niesamodzielność. Chory nie jest w stanie wykonać podstawowych czynności, potrzebuje stałej opieki,
• od 20 do 80 oznacza, że chory potrzebuje pomocy. Osoba jest częściowo samodzielna, przy niewielkiej pomocy chory może funkcjonować samodzielnie,
• od 80 do 100 oznacza, że chory to osoba samodzielna, może funkcjonować samodzielnie (ewentualnie przy niewielkiej pomocy opiekuna/pielęgniarki).

Uzyskanie punktów od 0 do 40 w skali Barthel kwalifikuje chorego do opieki długoterminowej w ramach refundacji Narodowego Funduszu Zdrowia.