Splot krzyżowy - położenie, budowa, funkcje, uszkodzenia

Splot krzyżowy (łac. plexus sacralis) to największy splot nerwowy w organizmie człowieka, który składa się z gałęzi przednich nerwów krzyżowych (S1-S5), nerwu guzicznego C0, a także z gałęzi nerwu lędźwiowego (L4-L5).

Ma kształt trójkąta, którego podstawa odwrócona jest w stronę kości krzyżowej, natomiast wierzchołek w kierunku nerwu kulszowego. Tylną powierzchnią przylega do przedniego obszaru mięśnia gruszkowatego, z kolei przednią skierowany jest ku jamie macicy, łączy się też z naczyniami biodrowymi wewnętrznymi.

Gdzie znajduje się splot krzyżowy? Jest on położony na wysokości lędźwiowo-krzyżowo-guzicznego odcinka kręgosłupa, w miednicy mniejszej i przestrzeni pozaotrzewnowej.

Splot krzyżowy składa się z następujących odcinków:

• odcinek kulszowy,
• odcinek sromowy,
• odcinek guziczny.

Każdy z nich posiada nerwy, które docierają do konkretnych obszarów ciała. Splot krzyżowy składa się z gałęzi długich i krótkich. Pierwsze docierają do mięśni kończyn dolnych i niektórych narządów miednicy mniejszej. Gałęzie krótkie z kolei to nerwy okostnowe, stawowe i mięśniowe.

Największym nerwem splotu jest nerw kulszowy, który stanowi jednocześnie najgrubszy i najdłuższy nerw całego układu nerwowego. Wypuszcza on w okolicy dołu podkolanowego dwie gałęzie - nerw piszczelowy i strzałkowy, które wędrują aż do palców stopy. Splot krzyżowy posiada również nerw sromowy i guziczny.

Splot krzyżowy zaopatruje narządy miednicy mniejszej oraz skórę i mięśnie okolicy kości guzicznej. Unerwia również mięśnie obręczy kończyny dolnej, mięśnie kulszowo-goleniowe oraz obydwie stopy.

Każda gałąź splotu pełni inne funkcje (czuciowe i ruchowe) różnych obszarów w tych okolicach. Krótkie gałęzie splotu unerwiają staw biodrowy, krętarze kości udowej, okostną guza kulszowego oraz mięśnie (bliźniacze, czworogłowy, gruszkowaty oraz zasłaniacz wewnętrzny).

Gałęzie długie (czyli nerw kulszowy, guziczny i piszczelowy) przechodzą przez kończyny dolne od pośladka aż do palców, obszar narządów rozrodczych, cewki moczowej i odbytu.

Nerw kulszowy odpowiada za ruch mięśni uda oraz części stopy i podudzia, umożliwia także zginanie stawu kolanowego. Nerw piszczelowy zaopatruje mięśnie podudzia i stopy od strony podeszwowej, dzięki niemu jesteśmy w stanie zginać stopę i odbierać bodźce podeszwą stóp. Nerw guziczny unerwia ruchowo-czuciowo skórę w obszarze kości guzicznej, mięsień guziczny oraz dźwigacz odbytu.

Uszkodzenia dotyczące splotu krzyżowego wywołują zaburzenia ruchowe i czuciowego danego obszaru. W efekcie obserwowane jest osłabienie lub zaniki mięśniowe, a także problemy z odczuwaniem bodźców.

Pacjenci mogą doświadczać zmniejszenia intensywności odbioru dotyku lub cierpieć na nadwrażliwość, a nawet przeczulicę w miejscu przebiegu nerwu.

Przyczyny uszkodzeń splotu krzyżowego to:

• uraz mechaniczny,
• ucisk na splot krzyżowy,
• choroby destrukcyjne kośćca kręgosłupa,
• złamania nóg i miednicy,
• infekcje ogólnoustrojowe,
• zaburzenia autoimmunologiczne i metaboliczne,
• choroby nerek,
• zaburzenia hormonalne,
• powikłania cukrzycowe,
• zatrucie alkoholowe i chemiczne.