Stan agonalny – czym jest i jakie są jej objawy?

Stan agonalny to obraz kliniczny osoby znajdującej się u kresu życia, będącej w agonii. To moment, który poprzedza ustanie funkcji życiowych organizmu, czyli śmierć. Proces umierania polega na stopniowym zanikaniu czynności życiowych. Agonia prowadzi do śmierci klinicznej, a następnie biologicznej. Jak długo trwa stan agonalny? Zwykle kilka ostatnich dni i godzin życia chorego. Prowadzi do niego zarówno choroba, jak i proces starzenia.

W stanie agonii wygasają objawy życia, a narastają zjawiska nekrofizyczne oraz nerkochemiczne, które prowadzą do śmierci. Tym samym agonia charakteryzuje się upośledzeniem czynności układu oddechowego, układu krążenia i ośrodkowego układu nerwowego. Stan agonalny oznacza utratę świadomości i porażenie mięśniowe. Krążenie i oddychanie może utrzymać się na minimalnym poziomie (zjawisko śmierci pozornej, letarg) lub zaniknąć (prowadzi do śmierci klinicznej, a następnie śmierci biologicznej). Agonia nie zawsze kończy się zgonem. Proces ten może odwrócić zastosowanie reanimacji.

Okres umierania obejmuje zwykle kilka ostatnich dni i godzin życia chorego. Stan agonalny w chorobie nowotworowej, ale nie tylko, można odnieść do trzech etapów agonii. To:

• okres preterminalny: stan chorego jest dobry, ale nie ma możliwości leczenia,
• faza terminalna: obserwuje się nieodwracalne pogorszenie ogólnego stanu zdrowia, nasilają się dolegliwości fizyczne. Ile trwa stan terminalny? Najczęściej kilka tygodni,
• okres umierania (stan agonii): obserwuje się pogorszenie stanu chorego, pojawia się osłabienie fizyczne, zmiany psychiczne. Okres ten trwa kilka ostatnich dni i godzin życia chorego.

Agonię można podzielić na kilka etapów. To:

• życie zredukowane, czyli narastanie niewydolności podstawowych układów organizmu,
• życie minimalne, oznaczające stopniowe słabnięcie przejawów życia oraz dalsze pogłębianie się dysfunkcji narządów,
• śmierć pozorna. To okres życia minimalnego, który stwarza pozory śmierci,
• śmierć kliniczna – ustanie czynności podstawowych układów życie pośrednie,
• śmierć osobnicza i śmierć biologiczna (reakcje interletalne).

Agonia to zespół objawów, które bezpośrednio poprzedzają śmierć i zwiastują jej rychłe nadejście. To proces, który prowadzi do nieodwracalnego ustania funkcji życiowych. Czym się cechuje stan agonalny? Jakie są fizyczne i psychiczne objawy śmierci? Zwykle odejście zwiastuje:

• nagłe pogorszenie się stanu zdrowia,
• znaczne osłabienie, wyczerpanie organizmu, brak sił (chory nie opuszcza łóżka, wymaga pomocy przy najprostszych czynnościach),
• wyniszczenie organizmu, spadek masy ciała,
• zaburzenia termoregulacji, zaburzenia krążenia obwodowego, zimna i lepka skora, sinica, plamy na skórze związane z zastojem krwi,
• senność, zaburzenia świadomości, niepokój, pobudzenie, splątanie, majaczenie,
• brak zainteresowania otoczeniem, zaburzenia poczucia czasu, miejsca i sytuacji,
• oddychanie przez otwarte usta, pojękiwanie, rzężenie przedśmiertne,
• halucynacje wzrokowe i słuchowe (często dotyczą bliskich osób, które zmarły),
• nietrzymanie moczu i stolca,
• zaostrzone rysy twarzy,
• spadek ciśnienia tętniczego,
• zmniejszone przyjmowanie płynów i pokarmów, utrata łaknienia,
• zaburzenia połykania, trudności w przyjmowaniu leków,
• świadomość zbliżania się śmierci,
• zapadnięcie gałek ocznych, niedomknięcie szpar powiekowych,
• silna potrzeba spotkania się z najbliższymi,
• nietypowe zachowania i pragnienia,
• wszechogarniający ból totalny, nie tylko fizyczny, któremu towarzyszy bezradność, brak nadziei oraz myślenie „niech to się skończy”.

Zazwyczaj stan agonalny jest widoczny nie tylko dla osoby umierającej, ale i dla jej bliskich czy personelu medycznego. Na tym etapie najważniejsze jest, by dawać wsparcie, uśmierzać ból osoby cierpiącej oraz zapewnić warunki pozwalające na spokojne i godne odejście. W razie konieczności warto zwrócić się o pomoc do psychologa.

W przypadku osób umierających bardzo ważne jest rozpoznanie tak zwanego punktu bez powrotu, czyli momentu, od którego leczenia staje się bezcelowe, a i nieetyczne, ponieważ może przedłużyć i zwiększyć cierpienie chorego w fazie agonii.