Światowy Dzień Cukrzycy: nowoczesne leczenie to nie tylko leki. Pacjenci potrzebują także edukacji i równego dostępu do opieki

Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, która wymaga codziennego zaangażowania zarówno ze strony pacjenta, jak i zespołu terapeutycznego. Postęp medycyny sprawił, że osoby z cukrzycą mają dziś dostęp do coraz skuteczniejszych terapii i nowoczesnych technologii monitorowania stężenia glukozy. To poprawia zarówno codzienne funkcjonowanie osób z cukrzycą, jak i długookresowe dobre wyniki kontroli choroby, co przekłada się na ograniczenie ryzyka występowania poważnych powikłań. Nadal jednak nie wszyscy najbardziej potrzebujący mogą korzystać z nowoczesnych terapii i rozwiązań technologicznych w równym stopniu. Ograniczenia refundacyjne, kryteria dostępu do wybranych rozwiązań i różnice w możliwościach uzyskania specjalistycznego wsparcia sprawiają, że potrzeby części osób z cukrzycą nadal pozostają niezaspokojone.

– Z perspektywy pacjentów ważne jest, aby rozwiązania systemowe nadążały za rozwojem medycyny i odpowiadały na rzeczywiste potrzeby osób z cukrzycą. Dotyczy to zarówno dostępu do systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy i pomp insulinowych, jak i nowoczesnych terapii. Nie możemy przy tym zapominać, że pacjenci mają różne sytuacje zdrowotne i życiowe, dlatego potrzebne jest indywidualne podejście. Nadal pojawiają się pytania dotyczące możliwości korzystania z pomp insulinowych po ukończeniu 26. roku życia, a osoby z cukrzycą typu 2 napotykają bariery w dostępie do niektórych terapii, między innymi leków opartych na GLP-1. Szczególnej uwagi wymagają także pacjenci w wieku produkcyjnym, których potrzeby nie zawsze są wystarczająco uwzględniane w systemie.

Wiemy, że środki budżetowe – choć ciągle zwiększane, to zawsze ograniczone – muszą być pod ścisłą kontrolą, wydawane efektywnie i racjonalnie. Wiemy też, że jedna z firm produkujących nowoczesne systemy monitorowania glikemii przedstawiła bardzo korzystną ofertę, która może przynieść realne oszczędności. Liczymy, że decydenci wezmą to pod uwagę, analizując zasadność udostępniania nowoczesnych rozwiązań chorym. To ważne, aby możliwości, jakie daje rozwój technologii, przekładały się na konkretne korzyści dla osób z cukrzycą. Zależy nam na tym, aby dostęp do nowoczesnych rozwiązań był równy dla wszystkich bez względu na miejsce zamieszkania czy możliwości finansowe osoby z cukrzycą. – podkreśla Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Jednym z przykładów postępu w diabetologii są systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM). Pozwalają one obserwować zmiany stężenia glukozy w czasie rzeczywistym, śledzić ich kierunek i tempo zmian, a dzięki alarmom szybciej reagować na niebezpieczne wartości. Dostarczają również informacji, które pomagają pacjentom lepiej rozumieć wpływ posiłków, aktywności fizycznej i codziennych sytuacji na glikemię. To bardzo ważne – bo osoba z cukrzycą wiele razy w ciągu doby podejmuje decyzje, które mają bezpośrednie przełożenie na bezpieczeństwo i skuteczność leczenia.

Jak podkreśla prof. Janusz Gumprecht, diabetolog, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, korzyści z monitorowania stężenia glukozy nie dotyczą wyłącznie osób z cukrzycą typu 1 czy pacjentów stosujących intensywną insulinoterapię.

– Systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy udowadniają zasadność coraz szerszego zastosowania w leczeniu cukrzycy. Mogą być i są pomocne również u osób z cukrzycą typu 2, które przyjmują insulinę w jednym lub dwóch wstrzyknięciach na dobę, a także u osób stosujących nieinsulinową terapię przeciwhiperglikemiczną. Dzięki nim pacjent może obserwować nie tylko aktualne stężenie glukozy, ale także kierunek i tempo jego zmian. To ułatwia reagowanie na niepokojące wartości, zwiększa bezpieczeństwo terapii i pomaga lepiej zrozumieć, jak codzienne wybory żywieniowe czy związane z aktywnością fizyczną (i nie mówię tu tylko o sporcie, ale o każdej aktywności, np. wejściu po schodach czy spacerze) wpływają na przebieg choroby. Warto dążyć do tego, aby z możliwości, jakie dają te technologie, mogła korzystać jak najszersza grupa pacjentów – mówi prof. Janusz Gumprecht.

Ekspert zwraca również uwagę, że współczesne leczenie cukrzycy nie powinno ograniczać się do obniżania stężenia glukozy. Kluczowe znaczenie ma całościowa ocena ryzyka zdrowotnego pacjenta, z uwzględnieniem nie tylko glikemii, ale także docelowych wartości ciśnienia tętniczego, parametrów gospodarki lipidowej, masy ciała, a w konsekwencji – ochrona narządowa i naczyniowa, zwłaszcza serca i nerek, ale także wątroby. Właściwie dobrane leczenie powinno uwzględniać nie tylko wyniki badań, lecz także choroby współistniejące i indywidualną sytuację chorego.

Dostęp do nowoczesnych leków i technologii nie wystarczy, jeśli pacjent nie otrzyma odpowiedniego wsparcia w codziennym postępowaniu. Osoby z cukrzycą powinny wiedzieć, jak interpretować wyniki pomiarów, rozpoznawać niepokojące zmiany, dostosowywać codzienne nawyki do zaleceń terapeutycznych i reagować w sytuacjach zagrożenia hipo- lub hiperglikemią. Dlatego tak ważna jest edukacja diabetologiczna, prowadzona nie tylko w momencie rozpoznania choroby, ale także na kolejnych etapach leczenia, bo wraz z upływem lat mogą pojawiać się nowe czynniki wpływające na efektywność leczenia – np. zmiana miejsca pracy i aktywność fizyczna z nią związana, zmiana diety wynikająca ze zmiany miejsca zamieszkania, okresy wzmożonego narażenia na stres itp.

– Nowoczesna technologia może dostarczyć pacjentowi wielu cennych informacji, ale samo posiadanie danych nie oznacza jeszcze, że osoba z cukrzycą potrafi właściwie je wykorzystać. Potrzebna jest wiedza o tym, co i jak wpływa na stężenie glukozy, jak interpretować odczyty i kiedy należy skonsultować się z zespołem terapeutycznym. Edukacja powinna być integralną częścią leczenia, ponieważ pomaga pacjentowi świadomie uczestniczyć w terapii i podejmować decyzje, które mają znaczenie dla jego zdrowia – zaznacza prof. Janusz Gumprecht.

Na potrzebę rozwoju edukacji zwraca uwagę również Polskie Stowarzyszenie Diabetyków. Organizacja od lat postuluje m.in. zapewnienie pacjentom dostępu do profesjonalnej porady edukacyjnej. Wśród nierozwiązanych problemów pozostaje także opieka nad osobami z zespołem stopy cukrzycowej. Mimo wieloletniego nagłaśniania tego zagadnienia nadal potrzebne są skuteczne rozwiązania systemowe, które ułatwią wczesne rozpoznawanie zmian i zapewnią chorym dostęp do odpowiedniej opieki specjalistycznej.

– Światowy Dzień Cukrzycy jest ważnym momentem, by mówić o postępach w opiece diabetologicznej – bo jako kraj i jako środowisko działające na rzecz osób z cukrzycą mamy w tym zakresie osiągnięcia. Jest to też czas, by nagłaśniać problemy pacjentów, bo i ich nie brakuje. Oczywiście nasza aktywność nie ogranicza się do jednego dnia w roku czy jednego miesiąca, tylko trwa przez cały rok. Na bieżąco monitorujemy sytuację, zgłaszamy postulaty i rozmawiamy z instytucjami oraz decydentami. Zależy nam również na tym, aby głos pacjentów wraz ze środowiskiem medycznym był słyszalny w dialogu z decydentami, w tym z Ministerstwem Zdrowia. Bardzo cenimy współpracę z Polskim Towarzystwem Diabetologicznym i Polskim Towarzystwem Leczenia Ran – wspólne działania organizacji pacjenckich, klinicystów i ekspertów pozwalają lepiej identyfikować potrzeby chorych i zabiegać o rozwiązania, które rzeczywiście poprawiają jakość opieki. Potrzebujemy takiego partnerstwa także w dalszych rozmowach o dostępie do leczenia, edukacji i nowoczesnych technologii – podsumowuje Monika Kaczmarek.

Światowy Dzień Cukrzycy przypomina, że skuteczna opieka nad osobami z cukrzycą wymaga działań na wielu poziomach: od profilaktyki i wczesnej diagnostyki, przez dostęp do odpowiednio dobranej terapii i nowoczesnego monitorowania glikemii, po edukację oraz wsparcie w codziennym życiu z chorobą. Postęp medycyny przynosi pacjentom coraz więcej możliwości. Wyzwaniem pozostaje zapewnienie, aby mogli z nich korzystać w sposób odpowiadający ich indywidualnym potrzebom.