Ukryta "złodziejka" wzroku. Połowa pacjentów może o niej nie wiedzieć

Według szacunków World Glaucoma Association, na świecie z jaskrą żyje około 80 mln osób. Co szczególnie niepokojące, mniej więcej 50 proc. chorych nie wie, że ma tę chorobę – a w krajach słabiej rozwiniętych odsetek ten może być jeszcze wyższy.

W Polsce choruje prawie milion osób, ale nadal wyzwaniem jest wczesne wykrycie. - Szacuje się, że w Polsce liczba chorych na jaskrę sięga 900 tys., z czego leczymy zaledwie 430-440 tys. To oznacza, że blisko połowa chorych w pierwszym okresie nie zdaje sobie sprawy z problemu. Objawy są na tyle niejednoznaczne, że pacjenci ich nie zauważają - zaznczył prof. Jerzy Szaflik w rozmowie z WP abcZdrowie.

Zobacz także: Coraz więcej przypadków. "Choroba, której nie wyleczymy"

Najpowszechniejszym typem choroby jest jaskra z otwartym kątem przesączania – stanowi ok. 80 proc. przypadków. To właśnie ona bywa najtrudniejsza do wychwycenia, bo przez długi czas nie daje wyraźnych dolegliwości: ciśnienie w oku może rosnąć powoli, a ubytki widzenia obwodowego narastają stopniowo, nawet przez lata. Co więcej, sam pomiar ciśnienia nie zawsze wystarcza – w jaskrze pierwotnej otwartego kąta nawet 30–50 proc. pacjentów ma IOP w granicach statystycznej normy, dlatego tak ważna jest także ocena nerwu wzrokowego i pola widzenia.

Inaczej wygląda sytuacja w jaskrze z zamkniętym kątem (ok. 20 proc. przypadków), gdzie może dojść do ostrego ataku. To stan nagły, który wymaga pilnej konsultacji okulistycznej.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę, to m.in.:

• stopniowe zawężanie pola widzenia (zwłaszcza obwodowego) i pogorszenie ostrości wzroku,

• nagły, silny ból oka i/lub ból głowy (szczególnie przy ostrym ataku),

• zamglenie widzenia,

• zaczerwienione, twarde i bolesne oko,

• tęczowe koła wokół źródeł światła, mroczki,

• łzawienie i światłowstręt,

• trudności z adaptacją wzroku do ciemności,

• w ostrym ataku także nudności i wymioty.

- Choroba jest wprawdzie obuoczna, ale niesymetryczna, to znaczy, że przebiega w taki sposób, że zmiany w jednym oku mogą być bardzo zaawansowane, a w drugim może ich jeszcze nie być. To powoduje, że to jedno oko częściowo przejmuje funkcje obu. Dopiero uszkodzenie nerwu na poziomie 50 proc. staje się już ewidentne dla pacjenta, dlatego jaskra ma przydomek ukryty złodziej wzroku - podkreślił prof. Szaflik.

Dlatego jeśli pojawiają się nagłe, silne dolegliwości bólowe oka z pogorszeniem widzenia, nie warto czekać – w takich sytuacjach liczy się szybka pomoc.

Dokładne przyczyny rozwoju jaskry nadal nie są w pełni poznane, ale lekarze wskazują na dwa kluczowe mechanizmy. Pierwszy to podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe – gdy ciecz wodnista nie odpływa prawidłowo, rośnie ciśnienie w oku i może dochodzić do stopniowego uszkadzania nerwu wzrokowego. Drugi wiąże się z krążeniem: jeśli naczynia w obrębie oka są zwężone lub niedrożne, nerw wzrokowy może otrzymywać zbyt mało tlenu i składników odżywczych, co również sprzyja jego zanikowi.

Na jaskrę częściej chorują osoby po 35.–40. roku życia, a ryzyko rośnie m.in. przy cukrzycy, wahaniach ciśnienia tętniczego (także przy zbyt intensywnym leczeniu nadciśnienia lub przy niskim ciśnieniu), zaburzeniach lipidowych i wysokim cholesterolu, krótkowzroczności powyżej –4,0, długotrwałym stosowaniu glikokortykosteroidów, paleniu papierosów i przewlekłym stresie.

Bardzo ważny jest też czynnik rodzinny – jeśli jaskra występowała u bliskich, regularne badania kontrolne u okulisty stają się szczególnie istotne.

"Choć dostępne metody leczenia nie są w stanie wyleczyć już istniejącego uszkodzenia nerwu wzrokowego ani cofnąć ubytków w polu widzenia, mogą pomóc kontrolować postęp choroby – poprzez farmakoterapię, leczenie laserowe lub operacyjne zabiegi przeciwjaskrowe – aby zapobiegać dalszemu pogarszaniu się wzroku" - czytamy w opracowaniu "Glaucoma" na stronie National Institutes of Health.

Najczęściej leczenie zaczyna się od kropli do oczu – w zależności od sytuacji mogą to być m.in. beta-blokery, leki działające na receptory adrenergiczne czy analogi prostaglandyn, a przy jaskrze z zamykającym kątem także miotyki (zwężające źrenicę). U części pacjentów konieczne są zabiegi laserowe, np. irydotomia w jaskrze z zamkniętym kątem, a gdy to nie wystarcza – leczenie operacyjne, takie jak trabekulektomia lub inne metody usprawniające odpływ cieczy wodnistej.

Rozpoznanie i kontrola jaskry opierają się na kilku uzupełniających się badaniach: pomiarze ciśnienia (IOP), ocenie dna oka i tarczy nerwu wzrokowego, badaniu pola widzenia, obrazowaniu nerwu wzrokowego (np. OCT) oraz gonioskopii, czyli ocenie kąta przesączania, przez który odpływa ciecz z oka.

Według Informacji podanych przez Światową Organizację Zdrowia, jaskra jedną z głównych przyczyn utraty wzroku. Oprócz niej, na liście WHO znalazły się jeszcze: wady refrakcji, zaćma, retinopatia cukrzycowa oraz zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD).

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. WHO
2. WP abcZdrowie
3. National Institutes of Health
4. World Glaucoma Association