Wole proste - rodzaje, objawy, leczenie

Biorąc pod uwagę przyczyny powstawania, wyróżniamy wole proste endemiczne i wole proste sporadyczne. Wole endemiczne jest spowodowane niedoborem w środowisku na danym obszarze jodu, czyli pierwiastka niezbędnego do produkcji hormonów tarczycy. Problem ten dotyczy populacji osób, które mieszkają na obszarach, gdzie występują gleby ubogie w jod - najczęściej są to regiony położone z dala od morza. Niedobór jodu w diecie prowadzi do zmniejszenia produkcji i niedoboru hormonów tarczycy, które organizm stara się skompensować poprzez powiększenie objętości gruczołu. Przez pewien czas mechanizm ten jest skuteczny, dlatego nie dochodzi do zaburzeń hormonalnych. Wskutek powszechnego stosowania w wielu krajach profilaktyki, takiej jak jodowanie soli kuchennej oraz suplementacja jodu u kobiet ciężarnych i karmiących, problem wola endemicznego jest obecnie coraz rzadszy i ma raczej znaczenie historyczne.

Natomiast coraz częściej mamy do czynienia z wolem sporadycznym. Przyczyny jego powstawania nie są do końca poznane. Wpływ na jego rozwój mogą mieć niektóre leki, takie jak lit lub aminoglutetymid, związki wolotwórcze w diecie (goitryny), np. w kapuście, soi, orzeszkach ziemnych, a także fizjologiczne stany zwiększonego zapotrzebowania na jod, takie jak okres dojrzewania i ciąża. Brane są również pod uwagę czynniki autoimmunologiczne, a także czynniki dziedziczne. Wole proste częściej występuje u osób powyżej 40 roku życia i z większą częstością u kobiet.

Wzrost wola przez długi czas może pozostać niezauważony przez chorego i bardzo często jest wykrywany przypadkowo podczas ogólnego badania lekarskiego. Jeżeli pojawiają się jakieś objawy, to jest to najczęściej uczucie ucisku w szyi lub utrudnienie oddychania, spowodowane przez rozrastający się gruczoł. Często chory zauważa jedynie dyskomfort z powodu wysoko zapiętego kołnierzyka lub konieczność kupowania koszul z większym kołnierzykiem. Rzadziej pojawiają się trudności w połykaniu, chrypka czy kaszel.

W zasadzie wole proste nie wymaga leczenia, jeśli nie uciska i nie przeszkadza choremu w życiu codziennym oraz nie powoduje wyraźnych defektów estetycznych. Można podjąć próbę zmniejszenia wola lub zatrzymania jego dalszego wzrostu preparatami tyroksyny w niskich dawkach, stosowanymi co najmniej przez okres 12-24 miesięcy.

Ponieważ niedobór jodu jest obecnie rzadką przyczyną wola prostego, nie zaleca się raczej jego leczenia jodkiem potasu, chyba że istnieją uzasadnione podejrzenia, że wole ma charakter niedoborowy lub kiedy dotyczy ono kobiety ciężarnej.

Jeśli wole jest bardzo duże i powoduje poważne dolegliwości uciskowe, jak duszność, utrudnienia połykania, czy kaszel, może to być wskazaniem do leczenia operacyjnego.

Ponadto należy okresowo kontrolować wole proste, ponieważ istnieje możliwość powstania na jego podłożu niedoczynności tarczycy lub przejścia w wole guzowate. W przypadku wola guzowatego należy przeprowadzić badanie scyntygraficzne, hormonalne, USG i biopsję tarczycy w celu sprawdzenia, czy nie doszło do przemiany nowotworowej.

Źródła

1. Zgliczyński S. (red.), Choroby tarczycy, Urban & Partner, Wrocław 2001, ISBN 83-85842-38-1
2. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
3. Syrenicz A. Endokrynologia w codziennej praktyce lekarskiej, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2009, ISBN 978-83-61517-14-6
4. Burch W.M. Endokrynologia, Urban & Partner, Wrocław 1996, ISBN 83-85842-51-9