Zatrucie jadalnymi grzybami. Sanepid wyjaśnia, kiedy może się to wydarzyć

Za najwięcej ciężkich zatruć odpowiada muchomor sromotnikowy. Często bywa mylony z kanią, gąską zielonką czy gołąbkami. Inne groźne gatunki to muchomor wiosenny i jadowity, a także zasłonak rudy oraz piestrzenica kasztanowata. Toksyny, które znajdują się w tych grzybach (amatoksyny, fallotoksyny), niszczą wątrobę i nerki i co najgorsze, są odporne na gotowanie.

Dlaczego, pomimo wielu kampanii edukacyjnych, nadal muchomory lądują w koszykach? "Główną przyczyną zatrucia grzybami jest niewłaściwe rozpoznanie jadalnych i trujących grzybów oraz nieodpowiednie przygotowanie potraw z niektórych jadalnych grzybów" - informuje Główny Inspektorat Sanitarny.

Za nieszczęśliwymi wypadkami stoi jednak nie tylko brak wiedzy i umiejętności, ale również niewłaściwe kryteria rozpoznania okazów.

Dr hab. n. med. Lech Panasiuk w artykule opublikowanym w piśmie "Medycyna Rodzinna" wyjaśnił, dlaczego grzybiarze zbierają trujące gatunki. Problemem są wybrane przez nich nieprofesjonalne metody rozpoznawania.

"Mniej doświadczeni grzybiarze stosują błędne kryteria rozpoznawania grzybów trujących, między innymi na podstawie ich gorzkiego smaku, zaczerwienienia miąższu grzyba, zaczernienia srebrnej łyżeczki lub zabarwienia cebuli w trującej potrawie grzybowej, zżółknięcia grzyba trującego po posoleniu itp. Kryteria te są z gruntu błędne, a stosowanie ich ma wpływ na stale utrzymującą się dużą liczbę zatruć." - czytamy w opracowaniu.

"Z innych czynników sprzyjających występowaniu zatruć grzybami należy wymienić: zwyczaj obcinania zbieranych grzybów tuż poniżej kapelusza, zbieranie osobników młodych, z niewykształconymi w pełni cechami morfotycznymi, grzybobrania dokonywane przez dzieci, grzybobrania dokonywane w lasach o obfitym runie leśnym z bogatym podszyciem, przy skąpym oświetleniu naturalnym itp." - dodaje autor.

Nawet jeśli jesteśmy pewni swojego wyboru, po spożyciu grzybów należy zawsze obserwować reakcje organizmu.

Objawy zatrucia grzybami mogą być bardzo zróżnicowane i często przypominają zwykłą niestrawność. Najczęściej pojawiają się:

• nudności,

• wymioty,

• ból brzucha,

• biegunka,

• nadmierne pocenie się,

• gorączka,

• zaburzenia widzenia,

• duszność.

Wyróżnia się dwa typy zatruć. W przypadku krótkiego utajenia symptomy występują już po 30 minutach do 5 godzin od spożycia – i choć są częstsze, zwykle mają łagodniejszy przebieg.

Znacznie groźniejsze jest długie utajenie, gdy objawy pojawiają się dopiero po 6-24 godzinach. Wtedy ryzyko ciężkiego uszkodzenia wątroby czy nerek jest dużo większe.

Zobacz także: Coraz więcej zakażeń pneumokokami. Szef GIS: Mamy kłopot z lekoopornością

W przypadku, gdy już doszło do zatrucia, ważne jest szybkie i rozsądne działanie. Sanepid oraz Centrum Ratownictwa informuje, co i w jakiej kolejności należy robić.

• W przypadku podejrzenia zatrucia grzybami liczy się czas, należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub 999 albo jak najszybciej udać się na SOR.

• W oczekiwaniu na pomoc nie wolno podawać poszkodowanemu mleka ani alkoholu, ponieważ napoje przyśpieszają przenikanie toksyn do krwiobiegu.

• Bardzo ważne jest też zabezpieczenie materiału do identyfikacji, resztek potrawy, surowych grzybów czy wymiocin, co ułatwi lekarzom rozpoznanie źródła zatrucia.

• Osobę z objawami należy ułożyć w pozycji bezpiecznej i stale kontrolować jej oddech, a podczas wymiotów nie wolno kłaść chorego na plecach, by nie doszło do zachłyśnięcia.

• Wywoływanie wymiotów czy podanie węgla aktywnego dopuszczalne jest wyłącznie u osoby przytomnej i najlepiej po konsultacji z dyspozytorem.

W szpitalu standardowo wykonuje się płukanie żołądka, podaje węgiel aktywny oraz uzupełnia płyny i elektrolity, by ograniczyć skutki zatrucia.

Nawet grzyby uznawane za jadalne mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia, jeśli zostaną nieprawidłowo przygotowane lub przechowywane.

Mówimy wówczas o tzw. zatruciu nieswoistym. Jak podaje Encyklopedia Leśna, są one spowodowane nie tyle obecnością naturalnych toksyn, co czynnikami zewnętrznymi, w tym:

• spożywanie grzybów na surowo lub niedogotowanych,

• przechowywane w nieodpowiednich warunkach.

Ryzyko wzrasta także wtedy, gdy w ich tkankach kumulują się szkodliwe substancje z otoczenia, np. pestycydy, środki ochrony roślin czy metale ciężkie.

Jak informuje GIS, stare i przejrzałe grzyby mogą również wywołać nieswoiste zatrucie pokarmowe.

Zobacz także: GIS informuje o wycofaniu produktu. Najlepiej oddać go do sklepu

Sanepid, w trosce o zdrowie grzybiarzy, apeluje o zbieranie wyłącznie grzybów, które są im dobrze znane. W przypadku wątpliwości, można udać się do jednej z placówek Państwowej Inspekcji Sanitarnej, gdzie dyżury pełnią grzyboznawcy. Porady udzielane są bezpłatnie.

Dla pełnego bezpieczeństwa, lepiej nie serwować leśnych grzybów dzieciom, kobietom w ciąży, seniorom i osobom z problemami trawiennymi.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski

Źródła

1. Medycyna Rodzinna
2. Główny Inspektorat Sanitarny
3. Encyklopedia Leśna
4. Centrum Ratownictwa