Zęby mleczne - budowa, kalendarz ząbkowania, pielęgnacja, próchnica

Zęby mleczne (mleczaki) to pierwsze zęby, które wyrastają stopniowo w jamie ustnej dziecka. Są niezbędne do prawidłowego wykształcenia szczęki w trakcie intensywnego wzrostu, jednocześnie pomagają w nauce mówienia i przygotowują organizm na wyrastanie zębów stałych.

Zęby mleczne posiadają korzenie ukryte w dziąsłach, w zagłębieniu określanym mianem zębodołu. W jamie ustnej widoczna jest korona zęba we wnętrzu, której znajdują się kanały korzeniowe z miazgą.

Mleczaki pokryte są również szkliwem o właściwościach osłaniających, pod nim położona jest warstwa zębiny okalającej miazgę. W budowie zębów mlecznych wyróżnia się również cement, który przytrzymuje zęby w dziąsłach oraz żywą miazgę, która wypełnia komorę i kanały korzeniowe.

Zęby mleczne są mniejsze i bielsze od zębów stałych, są też słabiej zmineralizowane i posiadają cieńsze szkliwo, przez co są bardziej narażone na wystąpienie próchnicy.

Na ich powierzchni widoczna jest tzw. linia porodowa, która odznacza szkliwo zbudowane w trakcie życia płodowego i to powstałe po narodzinach. Korzenie mleczaków są cieńsze i mniejsze, a zęby przed wypadaniem często zaczynają się chwiać.

Charakterystyczne dla zębów mlecznych jest ich ułożenie z niewielkimi przerwami, które mają na celu przygotowanie łuków szczęki i żuchwy na pojawienie się znacznie większych zębów stałych.

Zęby mleczne zaczynają pojawiać się około 5. miesiąca życia dziecka, co łatwo rozpoznać po zmianie zachowania. Maluch staje się marudny, ślini się i zaczyna wkładać do buzi różne przedmioty.

Kalendarz ząbkowania:

• 6-10. miesiąc życia - siekacze centralne (przyśrodkowe) dolne,
• 8-12. miesiąc życia - siekacze górne,
• 9-13. miesiąc życia - drugie górne siekacze,
• 10-16. miesiąc życia - drugie dolne siekacze,
• 13-19. miesiąc życia - górne trzonowe pierwsze,
• 14-18. miesiąc życia - dolne trzonowe pierwsze,
• 16-22. miesiąc życia - górne kły,
• 17-23. miesiąc życia - dolne kły,
• 23-31. miesiąc życia - dolne drugie trzonowce,
• 25-33. miesiąc życia - górne drugie trzonowce.

Ostatecznie dziecka posiada 20 zębów mlecznych, rozłożonych po 10 na górze i dole. Wyróżnia się 8 siekaczy i 8 zębów trzonowych oraz 4 kły.

Kalendarz ząbkowania jest umowny, zdarza się, że pierwszy ząb pojawia się jeszcze w życiu płodowym, mówi się wówczas o zębach mlecznych wrodzonych. Istnieją również zęby mleczne noworodkowe, które wyrzynają się w pierwszych miesiącach po porodzie.

Mleczaki wymagają regularnej pielęgnacji, ponieważ mają mniejszą mineralizację, cieńsze szkliwo i korzenie. Są znacznie bardziej narażone na rozwój próchnicy, z tego względu mleczaki należy myć dwa razy dziennie, początkowo specjalną nakładką na palec, a gdy zębów pojawi się więcej - miękką szczoteczką.

Niezbędny jest również zakup pasty do mycia zębów mlecznych, którą nakłada się w ilości ziarenka ryżu. Warto mieć również na uwadze, że zęby do około 7. roku życia powinny być myte przez rodziców.

W przypadku zębów mlecznych najczęściej rozpoznawane są dwa rodzaje próchnicy. Najpopularniejsza jest próchnica butelkowa spowodowana zasypianiem dziecka z butelką w buzi lub podawaniem mu mleka modyfikowanego lub słodkich herbat w nocy.

Plamki stają się widoczne na zębach przednich, ale szybko przenoszą się również na pozostałe mleczaki. Próchnica okrężna rozwija się u dwu- i trzylatków, jest to postać choroby próchnicowej o ostrym przebiegu.

Zwykle w pierwszej kolejności obejmuje zęby przednie po obu stronach, a później skutkuje wystąpieniem powikłań ze strony miazgi. Zęby mleczne ulegają zniszczeniu, nie nadają się do leczenia kanałowego i muszą zostać usunięte.

Do rozwoju próchnicy przyczynia się:

• podawanie dziecku napojów lub produktów bogatych w cukier po myciu zębów,
• niewłaściwa higiena jamy ustnej,
• nocne karmienie.

Zęby mleczne wypadają zazwyczaj około 5. roku życia, w następującej kolejności:

• dolne i górne siekacze,
• pierwsze zęby trzonowe górne i dolne (między 9. a 11. rokiem życia),
• kły dolne (między 9. a 12. rokiem życia),
• górne i dolne zęby trzonowe (między 10. a 12. rokiem życia),
• górne kły (między 10. a 12. rokiem życia).

Pod mleczakami wyrastają zęby stałe w ilości 32 - 4 kły, 8 siekaczy, 8 zębów przedtrzonowych i 12 trzonowych (w tym 4 ósemki, tzw. zęby mądrości).