Znak, że trzustka ma kłopot. Tak zaczyna się cukrzyca

Po posiłku poziom glukozy we krwi rośnie, a trzustka wydziela insulinę, która pomaga komórkom wykorzystać cukier jako źródło energii. U zdrowej osoby ten mechanizm działa sprawnie: glukoza trafia tam, gdzie jest potrzebna, a jej stężenie szybko wraca do normy. Problem zaczyna się wtedy, gdy tkanki przestają prawidłowo reagować na insulinę.

Jak wyjaśnia prof. Alina Kuryłowicz, diabetolożka i endokrynolożka, cytowana przez "Gazetę Wyborczą", "u wielu osób organizm nie reaguje na insulinę tak skutecznie, jak powinien. Komórki stają się odporne na dawki insuliny, które kiedyś wpuszczały glukozę do środka".

W takiej sytuacji trzustka próbuje ratować sytuację i produkuje coraz więcej hormonu. Przez pewien czas to wystarcza, ale nie trwa wiecznie. Gdy przestaje nadążać, poziom cukru po posiłkach zaczyna rosnąć i z czasem może dojść do rozwoju cukrzycy typu 2.

Właśnie dlatego insulinooporność bywa nazywana stanem, który wyprzedza cukrzycę nawet o 10-15 lat. To okres, w którym organizm już pracuje pod dużym obciążeniem, choć wyniki nie zawsze są jeszcze jednoznaczne, a objawy łatwo zrzucić na stres, przepracowanie albo złą noc.

Niepokoić powinny przede wszystkim nadmierna senność po jedzeniu, uczucie ciągłego zmęczenia, rozdrażnienie, pogorszenie koncentracji, bóle głowy, chęć na słodycze czy napady głodu pojawiające się 2-3 godziny po posiłku. U części osób pojawiają się też zmiany skórne, zwłaszcza ciemniejsze plamy lub narośla na karku, pod pachami i w pachwinach. Częstym sygnałem ostrzegawczym są również trudności ze schudnięciem mimo starań.

Najczęściej insulinooporność wiąże się z nadwagą, otyłością i stylem życia.

- Wraz ze wzrostem masy ciała zaczyna dominować tkanka tłuszczowa, która jest mało wrażliwa na insulinę, a ubywa tkanki wrażliwej, czyli mięśniowej – tłumaczy prof. Kuryłowicz. Nie znaczy to jednak, że problem dotyczy wyłącznie osób z dużą masą ciała. Można ważyć niewiele, a jednocześnie mieć niekorzystny skład ciała, z małą ilością mięśni i stosunkowo dużą ilością tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha. Stąd pojęcie "insulinowego brzucha", które opisuje osoby szczupłe w rękach i nogach, ale z odkładaniem tłuszczu na brzuchu.

Duże znaczenie mają też inne czynniki. Jednym z najważniejszych jest zespół policystycznych jajników.

- Aż 70 proc. kobiet z PCOS ma insulinooporność niezależnie od tego, czy ich masa ciała jest w normie, czy nie – podkreśla specjalistka. Do rozwoju zaburzenia mogą przyczyniać się również niektóre leki, zwłaszcza glikokortykoidy oraz część preparatów stosowanych w psychiatrii.

W rozpoznaniu pomagają badania. Podstawą jest oznaczenie glukozy na czczo, ale lekarze zwracają uwagę również na test obciążenia glukozą, najlepiej z dodatkowym pomiarem po godzinie. Charakterystyczne dla insulinooporności bywa to, że organizm odpowiada na posiłek nadmiernym wyrzutem insuliny, a później dochodzi do gwałtownego spadku cukru. Przydatne mogą być także oznaczenie insuliny na czczo, lipidogram oraz wskaźnik HOMA-IR. To właśnie on pozwala czasem wychwycić zagrożenie na długo przed diagnozą cukrzycy.

Dobra wiadomość jest taka, że insulinooporność w wielu przypadkach można odwrócić. Najważniejsze są codzienne, a nie chwilowe zmiany. Dieta powinna opierać się na warzywach, owocach, białku, zdrowych tłuszczach i węglowodanach, które uwalniają energię powoli. Zamiast produktów mocno przetworzonych lepiej wybierać pełnoziarniste pieczywo, kasze, płatki owsiane, strączki, ryby, jajka czy naturalny nabiał.

Równie ważny jest ruch. Szczególnie korzystne są spacery po posiłkach, bo pracujące mięśnie potrafią wykorzystywać glukozę bez udziału insuliny, dzięki czemu łatwiej zapobiec skokom cukru. Znaczenie ma też sen. Osoby, które regularnie śpią 7-8 godzin, rzadziej mają problemy metaboliczne niż te, które stale są niewyspane.

Źródła:

• Gazeta Wyborcza,
• niddk.nih.gov,
• pacjent.gov.pl,
• ncez.pzh.gov.pl.