ADHD a ryzyko uzależnień. Nowe hipotezy ekspertów
Problemy z koncentracją, impulsywność i zwiększona wrażliwość na stres to tylko część trudności, z którymi mierzą się osoby z ADHD. Naukowcy coraz częściej podkreślają, że te cechy mogą mieć związek z większym ryzykiem sięgania po substancje psychoaktywne. W Krakowie podczas prestiżowego spotkania specjalistów padły nowe hipotezy, które rzucają świeże światło na ten temat.
W tym artykule:
Co piąty dorosły z ADHD sięga po używki
Podczas 48. Zjazdu Naukowego Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego eksperci przedstawili niepokojące dane. Jak mówi dr n. med. Gniewko Więckiewicz ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego: "Co piąta osoba dorosła z ADHD sięga po substancje psychoaktywne. U tych pacjentów rokowania są gorsze i większe jest ryzyko nawrotów uzależnienia".
Jednocześnie badacze podkreślają, że stosowanie leków psychostymulujących w terapii ADHD nie zwiększa tego ryzyka. Dr Konrad Jurczakowski z Warszawy zwrócił uwagę na wieloletnie badania i metaanalizy z lat 1999–2023, które wykazały, że farmakoterapia stymulantami nie sprzyja rozwojowi uzależnień, a w niektórych przypadkach może mieć wręcz "potencjalny efekt protekcyjny".
Nowa koncepcja – umysł predostatyczny
Podczas spotkania wprowadzono także innowacyjne podejście do rozumienia mechanizmów uzależnień. Dr hab. Sławomir Murawiec, psychiatra i psychoterapeuta z Warszawy, przedstawił teorię tzw. umysłu predostatycznego. – Nowy paradygmat zakłada, że emocje i zachowanie są reakcją na przewidywanie ryzyka lub nagrody – wyjaśnił ekspert.
Koncepcja zakłada, że mózg działa jak system predykcyjny, który nieustannie porównuje oczekiwania ze strumieniem bodźców zmysłowych. Działa przy tym w trzech trybach: alarmowym, poszukiwania oraz równowagi.
Dlaczego ADHD zwiększa ryzyko uzależnień?
Według dr. Murawca osoby z ADHD częściej i intensywniej uruchamiają tryb alarmowy, co wiąże się ze zwiększoną impulsywnością, napięciem i szybkimi reakcjami emocjonalnymi. – Układ nerwowy częściej postrzega sytuacje jako zagrożenie lub stresujące, co aktywuje reakcje związane z trybem alarmowym – zaznaczył specjalista.
Z kolei tryb poszukiwania może prowadzić do sięgania po przyjemne bodźce, w tym substancje psychoaktywne. – Zażywanie narkotyków powoduje jedynie krótkotrwałe osiągnięcie równowagi i rzadko pomaga w adekwatnej reakcji na bodźce środowiska – podkreślił Murawiec.
Deregulacja systemów kontroli
Ekspert zaznacza, że uzależnienia można rozumieć jako chroniczną deregulację systemów regulacyjnych. Przewlekłe korzystanie z używek dodatkowo wpływa na korę przedczołową, osłabiając samokontrolę i pogłębiając problem. – Przewlekła aktywacja trybów alarmowych i poszukiwania prowadzi do kompulsywnych zachowań, które mają charakter uzależniający – tłumaczy psychiatra.
Nowe podejście w terapii
W ocenie dr. Murawca uwzględnienie koncepcji umysłu predostatycznego w leczeniu ADHD może być przełomem w zapobieganiu rozwojowi i utrzymywaniu się uzależnień.
Świadomość tego, jak działa system nerwowy i jak reaguje na przewidywane ryzyko czy nagrodę, może pomóc w skuteczniejszej terapii pacjentów.
Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródła
- PAP
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
