Badanie elektrofizjologiczne w okulistyce – rodzaje, wskazania, przebieg

Badania elektrofizjologiczne oczu to badania, które mają na celu głównie ocenę czynności siatkówki oraz nerwu wzrokowego. Powiązane są z obserwacją i rejestracją zmian prądów czynnościowych, powstających w gałce ocznej, mięśniach gałkoruchowych oraz okolicy wzrokowej kory mózgowej.

Badania elektrofizjologiczne uznawane są za najbardziej obiektywne, gdyż w tym przypadku zachowanie pacjenta nie ma aż tak istotnego wpływu na ich wynik.

W zależności od sposobu rozmieszczenia elektrod i rodzaju mierzonych potencjałów elektrycznych wyróżnia się następujące badania elektrofizjologiczne narządu wzroku:

• elektroretinografia (badanie ERG) – rejestrowanie czynnościowego potencjału elektrycznego, który powstaje na siatkówce na skutek światła,
• elektronystagmografia (badanie ENG) – rejestracja ruchów gałek ocznych, ocena oczopląsu,
• elektromiografia (EMG) – rejestrowanie potencjałów elektrycznych, które powstają we włóknach mięśni oczu podczas skurczu,
• elektrookulografia (EOG) – ocena funkcji nabłonka barwnikowego siatkówki, funkcji zewnętrznych warstw siatkówki,
• wywołane potencjały wzrokowe (VER lub VEP) – rejestracja zjawisk elektrycznych, które powstają w korze wzrokowej, na skutek chwilowego pobudzenia siatkówki.

Wksazaniem do wykonania badania elektrofizjologicznego w okulistyce może być m.in.:

• zaburzenia widzenia o nieznanej przyczynie (brak zmian w innych badaniach okulistycznych),
• toksyczne uszkodzenie siatkówki, dystrofie wrodzone siatkówki, zwyrodnienie żółtkowate plamki, zwane chorobą Besta,
• pogorszenie ostrości wzroku o nieznanej etiologii,
• defekty pola widzenia o nieznanej przyczynie,
• zapalenia nerwu wzrokowego,
• wewnątrzgałkowe zapalenie nerwu,
• całkowity zanik nerwu wzrokowego,
• częściowy zanik nerwu wzrokowego na skutek uszkodzenia toksycznego,
• pourazowe przecięcia nerwu wzrokowego,
• uszkodzenia narządu równowagi,
• niedowłady mięśniowe lub porażenia, np. zez porażenny, spastyczny,
• nużliwość mięśniowa oka.

Badania przeprowadza się także w wielu trudnych przypadkach klinicznych, gdy obraz kliniczny nie uzasadnia zgłaszanych przez chorego dolegliwości.

Ponadto wskazaniem do badania elektrofizjologicznego jest także obserwacja i monitorowania efektów leczenia.

Przed wykonaniem badania elektrofizjologicznego konieczne jest wykonanie badań poprzedzających, zleconych przez lekarza. W dniu badania ich wyniki należy zabrać ze sobą.

Same badania elektrofizjologiczne polegają na pomiarze potencjałów elektrycznych przy pomocy aparatu elektroencefalograficznego i odpowiednich elektrod. W trakcie procedury pacjent może leżeć lub siedzieć. W zależności od rodzaju badania mogą zostać podane także krople rozszerzające źrenice.

W trakcie badania wysyłane są błyski światła, które pobudzają oko. Bodźce świetlne mogą mieć kolor niebieski, czerwony, czy biały (w zależności od rodzaju badania). Następnie sygnał z oczu jest przekazywany do aparatury i wyświetlany na monitorze.

Badanie jest bezbolesne, w zależności od jego rodzaju trwa zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu minut.

Pacjenci, u których zostały podane krople rozszerzające źrenice, nie powinni prowadzić auta po badaniu.

Przeciwwskazaniem do badania elektrofizjologicznego może być padaczka, gdyż w czasie badań stosowane są różnorodne stymulacje, które mogą wywołać objawy tej choroby. Dlatego też u pacjentów chorujących na padaczkę, badanie należy poprzedzić szczegółowym wywiadem neurologicznym.

Względnym przeciwwskazaniem do badania jest także wiek pacjenta. W przypadku dzieci w wieku 2-5 lat współpraca z lekarzem może być utrudniona. W takich sytuacjach procedurę najlepiej wykonać w znieczuleniu ogólnym, co nie jest obojętne dla zdrowia małego pacjenta.

Źródła

1. Badania okulistyczne w diagnostyce
2. Tuleta U., Badanie elektrofizjologiczne w okulistyce, [w:] Encyklopedia Badań Medycznych, Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996.
3. Misiuk-Hojło M. (red.), Badania okulistyczne, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2010, ISBN 978-83-61257-25-7