Podwyższony kortyzol widać na twarzy. Zmiana jest charakterystyczna
Kortyzol bywa określany mianem "hormonu stresu" i rzeczywiście jego stężenie rośnie w sytuacjach wymagających mobilizacji organizmu. Jednak ten glikokortykosteroid, produkowany w korze nadnerczy, jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania człowieka. Odpowiada nie tylko za reakcję na stres, ale także reguluje metabolizm, ciśnienie krwi czy funkcje układu odpornościowego.
Kortyzol nie taki straszny, jak go malują. Kluczem jest równowaga
W tym artykule:
Niezbędny regulator organizmu
Badania opublikowane w "Endocrine Reviews" pokazują, że kortyzol działa niczym wewnętrzny zegar – jego poziom jest najwyższy rano, co pomaga nam obudzić się i rozpocząć aktywność, a spada wieczorem, przygotowując organizm do snu. Utrzymanie tego rytmu dobowego ma kluczowe znaczenie dla zdrowia metabolicznego i odporności.
Kortyzol stymuluje procesy glukoneogenezy, czyli wytwarzania glukozy w wątrobie, co zapewnia energię w chwilach wzmożonego zapotrzebowania. Działa również przeciwzapalnie – dlatego syntetyczne analogi kortyzolu (np. hydrokortyzon) stosuje się w leczeniu chorób autoimmunologicznych i alergii.
Objawy zbyt wysokiego poziomu kortyzolu
Prawdy i mity o kortyzolu
Problemem staje się nie sam kortyzol, lecz jego przewlekle podwyższone stężenie. Według badań z "The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism" długotrwały nadmiar tego hormonu wiąże się z ryzykiem otyłości trzewnej, insulinooporności, nadciśnienia i zaburzeń nastroju.
Skrajny przykład to choroba Cushinga, w której dochodzi do nadprodukcji kortyzolu. Objawy obejmują charakterystyczną otyłość centralną, zaokrągloną "księżycowatą" twarz, cienką skórę i osłabienie mięśni.
Z kolei niedobór kortyzolu – np. w przebiegu choroby Addisona – prowadzi do osłabienia, spadków ciśnienia i zaburzeń gospodarki elektrolitowej, a w skrajnych przypadkach stanowi zagrożenie życia.
Jak zachować równowagę?
Na rynku można znaleźć liczne suplementy i preparaty reklamowane jako "obniżające kortyzol". Jednak – jak podkreślają naukowcy w przeglądzie "Nutrients" – większość z nich nie ma udokumentowanej skuteczności klinicznej.
Redukcję przewlekle podwyższonego kortyzolu przynosi raczej zmiana stylu życia: regularna aktywność fizyczna, sen, techniki relaksacyjne i dieta o niskim stopniu przetworzenia.
Kortyzol nie jest "wrogiem", którego należy bezwzględnie zwalczać. To hormon, który pomaga przetrwać sytuacje stresowe, reguluje metabolizm i chroni organizm przed nadmierną reakcją zapalną.
Dopiero zaburzenia jego równowagi – zarówno nadmiar, jak i niedobór – stają się poważnym zagrożeniem zdrowotnym. Dlatego tak ważne jest, by zamiast sięgać po modne suplementy, dbać o higienę snu, aktywność fizyczną i redukcję przewlekłego stresu.
Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródła
- Endocrine Reviews
- The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism
- Nutrients
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
