Podwyższony kortyzol widać na twarzy. Zmiana jest charakterystyczna
Kortyzol bywa określany mianem "hormonu stresu" i rzeczywiście jego stężenie rośnie w sytuacjach wymagających mobilizacji organizmu. Jednak ten glikokortykosteroid, produkowany w korze nadnerczy, jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania człowieka. Odpowiada nie tylko za reakcję na stres, ale także reguluje metabolizm, ciśnienie krwi czy funkcje układu odpornościowego.
Niezbędny regulator organizmu
Badania opublikowane w "Endocrine Reviews" pokazują, że kortyzol działa niczym wewnętrzny zegar – jego poziom jest najwyższy rano, co pomaga nam obudzić się i rozpocząć aktywność, a spada wieczorem, przygotowując organizm do snu. Utrzymanie tego rytmu dobowego ma kluczowe znaczenie dla zdrowia metabolicznego i odporności.
Kortyzol stymuluje procesy glukoneogenezy, czyli wytwarzania glukozy w wątrobie, co zapewnia energię w chwilach wzmożonego zapotrzebowania. Działa również przeciwzapalnie – dlatego syntetyczne analogi kortyzolu (np. hydrokortyzon) stosuje się w leczeniu chorób autoimmunologicznych i alergii.
Objawy zbyt wysokiego poziomu kortyzolu
Prawdy i mity o kortyzolu
Problemem staje się nie sam kortyzol, lecz jego przewlekle podwyższone stężenie. Według badań z "The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism" długotrwały nadmiar tego hormonu wiąże się z ryzykiem otyłości trzewnej, insulinooporności, nadciśnienia i zaburzeń nastroju.
Skrajny przykład to choroba Cushinga, w której dochodzi do nadprodukcji kortyzolu. Objawy obejmują charakterystyczną otyłość centralną, zaokrągloną "księżycowatą" twarz, cienką skórę i osłabienie mięśni.
Z kolei niedobór kortyzolu – np. w przebiegu choroby Addisona – prowadzi do osłabienia, spadków ciśnienia i zaburzeń gospodarki elektrolitowej, a w skrajnych przypadkach stanowi zagrożenie życia.
Jak zachować równowagę?
Na rynku można znaleźć liczne suplementy i preparaty reklamowane jako "obniżające kortyzol". Jednak – jak podkreślają naukowcy w przeglądzie "Nutrients" – większość z nich nie ma udokumentowanej skuteczności klinicznej.
Redukcję przewlekle podwyższonego kortyzolu przynosi raczej zmiana stylu życia: regularna aktywność fizyczna, sen, techniki relaksacyjne i dieta o niskim stopniu przetworzenia.
Kortyzol nie jest "wrogiem", którego należy bezwzględnie zwalczać. To hormon, który pomaga przetrwać sytuacje stresowe, reguluje metabolizm i chroni organizm przed nadmierną reakcją zapalną.
Dopiero zaburzenia jego równowagi – zarówno nadmiar, jak i niedobór – stają się poważnym zagrożeniem zdrowotnym. Dlatego tak ważne jest, by zamiast sięgać po modne suplementy, dbać o higienę snu, aktywność fizyczną i redukcję przewlekłego stresu.
Dominika Najda, dziennikarka Wirtualnej Polski
Źródła
- Endocrine Reviews
- The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism
- Nutrients
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
