Choroba, która odbiera wzrok nawet 800 tys. Polaków. Pomoże test genetyczny

Mateusz Różański
Dzięki nowym testom będzie można wcześnie wykryć jaskręDzięki nowym testom będzie można wcześnie wykryć jaskrę
Źródło zdjęć: © Getty Images | Ryan McFadden

Jaskrę można skutecznie leczyć, jeśli zostanie wcześnie wykryta. Ten test otwiera drogę do spersonalizowanej profilaktyki i pozwala określić idealny moment na wdrożenie terapii, by nie dopuścić do utraty wzroku – mówi prof. Jamie Craig.

 W badaniu przeanalizowano dane ponad 6 mln ludzi, w tym około 300 tysięcy chorych na jaskrę. Wyniki są przełomowe: w grupie o najwyższym obciążeniu ryzyko zachorowania okazało się aż dziesięciokrotnie wyższe niż u reszty populacji.

Dyskretna choroba

Jaskra potrafi rozwijać się latami bez jakichkolwiek widocznych symptomów, a wywołane przez nią uszkodzenia nerwu wzrokowego są całkowicie nieodwracalne. Australijscy naukowcy udoskonalili test genetyczny, który pozwala precyzyjnie wytypować osoby najbardziej zagrożone chorobą na długo przed pogorszeniem wzroku. W Polsce według różnych szacunków zmaga się z nią nawet 800 tys. Polaków, z czego połowa nie jest tego świadoma.


WIDEO
"O zdrowiu przy kawie". Endokrynolog: W chorobie otyłościowej nie mówimy o winie pacjenta

Jak niszczy jaskra

Wczesne wykrycie jaskry ma fundamentalne znaczenie dla zachowania wzroku. Choroba stopniowo niszczy włókna nerwu wzrokowego, jednak w początkowych stadiach mózg kompensuje ubytki w polu widzenia, przez co pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości. Szacuje się, że nawet połowa chorych na świecie nie ma świadomości postępującej choroby – problem ten dotyczy w równym stopniu państw z doskonale rozwiniętą ochroną zdrowia.

Naukowcy z australijskich instytutów QIMR Berghofer oraz Flinders University, we współpracy z międzynarodowym konsorcjum genetycznym, zaprezentowali udoskonaloną wersję testu genetycznego (pierwszy prototyp powstał w 2020 r.). Nowe narzędzie skupia się na jaskrze pierwotnej otwartego kąta (JPOK) – najpowszechniejszej postaci choroby, odpowiadającej za największą liczbę przypadków trwałej ślepoty na globie.

Poligeniczny wskaźnik ryzyka

Nowe narzędzie diagnostyczne opiera się na tzw. poligenicznym wskaźniku ryzyka (ang. Polygenic Risk Score, PRS). Zamiast szukać pojedynczej mutacji, algorytm analizuje miliony drobnych wariantów genetycznych rozmieszczonych w całym genomie i łączy ich subtelne oddziaływania w jeden spójny wynik określający indywidualną podatność na zachorowanie.

Skok jakościowy wynika ze skali danych. O ile w 2020 r. test bazował na informacjach od zaledwie 8 tysięcy chorych, o tyle nową wersję opracowano na podstawie profili genetycznych ponad 6 mln osób, w tym ok. 300 tysięcy pacjentów z potwierdzoną jaskrą.

Zdolność predykcyjna testu przerosła oczekiwania badaczy:

– Wśród osób pochodzenia europejskiego badani z najwyższego decyla ryzyka genetycznego (górne 10 proc.) byli aż 10 razy bardziej narażeni na rozwój jaskry niż pozostali – wyjaśnia prof. Stuart MacGregor, kierownik Laboratorium Genetyki Statystycznej w QIMR Berghofer. – Według naszej wiedzy to najsilniejsza predykcja ryzyka genetycznego, jaką kiedykolwiek opisano w odniesieniu do jakiejkolwiek powszechnej, wieloczynnikowej choroby przewlekłej – podkreśla badacz.

Co więcej, badania wykazały, że osoby o najwyższym profilu ryzyka nie tylko częściej chorują, ale też jaskra rozwija się u nich nawet o 25 lat wcześniej niż u osób mniej obciążonych genetycznie, a sam przebieg choroby znacznie częściej wymaga interwencji chirurgicznej.

Cel: uratować wzrok przed pojawieniem się objawów

Dramat pacjentów z jaskrą polega na tym, że gdy ubytki w widzeniu obwodowym stają się zauważalne, zniszczeniu uległa już znaczna część nerwu wzrokowego, a współczesna medycyna – w tym nowoczesne krople obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe czy operacje mikrochirurgiczne – potrafi jedynie zahamować postęp choroby, nie cofając wcześniejszych zmian.

Oko badane przez ślinę i krew

Nowy test (wykonywany w praktyce z prostej próbki śliny lub krwi) może zrewolucjonizować profilaktykę okulistyczną.

– Badania te otwierają drogę do spersonalizowanej oceny ryzyka jaskry w populacji ogólnej, wśród krewnych osób chorych oraz u pacjentów wykazujących dopiero subtelne, graniczne objawy. Pozwoli nam to precyzyjnie ustalić moment wdrożenia terapii, by nie dopuścić do utraty wzroku – zaznacza prof. Jamie Craig z Flinders University.

Wdrożenie testu na szeroką skalę przyniosłoby podwójną korzyść systemową. Pacjenci z grupy wysokiego ryzyka byliby obejmowani intensywnym nadzorem i wczesnym leczeniem, zanim ciśnienie w oku doprowadzi do degeneracji nerwu. Jednocześnie osoby z grupy niskiego ryzyka mogłyby uniknąć nadmiernej liczby kosztownych i stresujących badań kontrolnych, co odciążyłoby kolejki do specjalistów.


Źródło: Poradnik Zdrowie

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie