Choroby zapomniane znowu atakują Polaków. Duże wzrosty zachorowań

Z danych Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP PZH - PIB wynika, że od 1 stycznia do 15 marca 2023 r. wykryto już 191 przypadków krztuśca, w ubiegłym roku liczba zachorowań w analogicznym okresie była siedmiokrotnie niższa. Od początku roku jest dziewięciokrotnie więcej zachorowań na płonicę i o 20 tys. więcej przypadków ospy wietrznej - w porównaniu z pierwszym kwartałem 2022 r. To dane, które budzą duży niepokój wśród lekarzy.

- Rzeczywiście pojawiają się choroby, które wydaje się, że powinny być już rzadkie, a już na pewno nie powinny występować u osób dorosłych. Przyczyny są złożone, ale główna to zaniechanie programu szczepień - mówi prof. dr hab. n. med. Anna Boroń-Kaczmarska, specjalistka chorób zakaźnych.

- Boimy się powrotu chorób, które wynikają ze spadku efektywności szczepień, czyli na przykład powrotu odry. Widać, że te zachorowania pojawiają się już u naszych sąsiadów, u nas na razie są pojedyncze przypadki, natomiast jeżeli ta efektywność szczepień nie będzie utrzymana na wysokim poziomie, mogą się pojawić lokalne ogniska w grupach nieszczepionych dzieci - ostrzega prof. Joanna Zajkowska z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji UM w Białymstoku, wojewódzka konsultant ds. epidemiologii.

- Odra na początku 2019 r. spowodowała dużą epidemię wyrównawczą. Od lat się mówi, że to może się powtórzyć. Wciąż pojawiają się doniesienia o przypadkach śmiertelnych tej choroby u dzieci, szczególnie w Azji czy Afryce - przypomina prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska z Katedry Wirusologii i Immunologii UMCS w Lublinie.

Poziom zaszczepienia obniża się sukcesywnie od dekady. Odsetek dzieci zaszczepionych na odrę jest na poziomie 92-93 proc., czyli poniżej zalecanego, bezpiecznego poziomu odporności grupowej. Jeszcze gorzej wygląda sytuacja w przypadku krztuśca, błonicy i tężca, gdzie wyszczepialność spadła do 85 proc.

- W Polsce co roku obserwuje się coraz większy spadek poziomu szczepień. To wynika ze zmniejszonego do nich zaufania, w czym znaczący udział mają ruchy antyszczepionkowe. Ich przedstawiciele podważają sens szczepień, łącząc je z rozwojem autyzmu u dzieci, co było przecież wielokrotnie i jednoznacznie wykluczone podczas badań. To powoduje niepokój społeczny - podkreśla prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska.

- W ubiegłym roku do listopada było już 60 tys. odmów szczepień, przy czym odmowa oznacza zarówno odmowę jednej szczepionki, jak i kilku. W ten sposób powstają enklawy wrażliwych osób, które stają się celem dla wirusa - dodaje specjalistka z zakresu wirusologii i immunologii.

Lekarzy niepokoi również wyraźny wzrost zachorowań na krztusiec. - Mówi się, że jest wielki powrót krztuśca. To jest niestety sytuacja związana z jednej strony z unikaniem szczepień, z drugiej strony z gorszą skutecznością szczepionki - przyznaje prof. Boroń-Kaczmarska.

- Te oficjalne statystyki są niedoszacowane, bo w Polsce nie mamy formalnego systemu diagnozowania krztuśca. Pacjent musi po prostu prywatnie wykonać badania - zauważa dr Łukasz Durajski, pediatria, ekspert medycyny podróży.

Zdaniem ekspertów problem w najbliższych latach będzie się nasilał, jeżeli nie zostaną wprowadzone rozwiązania systemowe. - Największy problem krztuśca jest w grupie młodych dorosłych, im wygasa odporność i ta populacja powinna być ponownie szczepiona. Ostatnie szczepienie bezpłatne przeciw krztuścowi przyjmujemy w Polsce w wieku 14 lat, tymczasem później po 10 latach powinniśmy się doszczepić - podkreśla dr Durajski. Nieszczepienie pacjentów dorosłych jest bardzo dużym problemem. W Polsce kalendarz szczepień dorosłych nie istnieje. To jest dramat - dodaje lekarz.

- Są kraje, które już wprowadziły obowiązek doszczepienia osób dorosłych pracujących z dziećmi, zwłaszcza z dziećmi w wieku przedszkolnym, wczesnoszkolnym, ponieważ akurat ta populacja dzieci częściej jest narażona na zakażenie bakterią powodującą krztusiec - przypomina prof. Boroń-Kaczmarska.

Jakie mogą być objawy choroby? - U pacjenta zaszczepionego głównym objawem choroby będzie przeciągający się przez wiele tygodni kaszel. W pierwszej fazie choroby może występować nieżyt nosa, łagodny, suchy kaszel, niska gorączka, pogorszone samopoczucie. Druga faza to są objawy bardziej zaawansowane, gdzie mamy silny napadowy kaszel - szczególnie u pacjentów niezaszczepionych, świst wydechowy, czasem nawet prowadzący do wymiotów czy epizody bezdechów, zwłaszcza u niemowląt - wyjaśnia dr Durajski.

Uchylanie się od szczepień powoduje, że rosną też obawy w kontekście polio. Na tę chorobę nie ma leku, a jej przebieg może być bardzo ciężki i może prowadzić do kalectwa, a nawet do zgonu.

- Pojawiają się takie alarmujące doniesienia, m.in. z Wielkiej Brytanii, ze Stanów Zjednoczonych, że materiał genetyczny wirusa jest wykrywany w ściekach. W tych krajach są weryfikowane i aktualizowane szczepienia, bo jak się okazuje, nie wszyscy przyjęli wymagane dawki - wyjaśnia prof. Szuster-Ciesielska.

- Dwa z trzech typów dzikiego wirusa polio zostały wyeradykowane, trzeci jeszcze krąży w krajach, w których efektywność szczepień jest mała, jak Afganistan, Pakistan czy Mozambik. Wirus stosowany w szczepionkach doustnych, które są podawane w m.in. w Afryce, jest wydalany do środowiska i ma zdolność do odzyskania swojej złośliwość. Są niepokojące sygnały, że w środowisku pojawia się właśnie ten wirus, który dla osób niezaszczepionych może stanowić duże zagrożenie - dodaje prof. Joanna Zajkowska.

Wraz ze wzrostem zachorowań na choroby zakaźne, rośnie też liczba zakażeń chorobami przenoszonymi drogą płciową. Od początku roku odnotowano dwukrotnie więcej zakażeń HIV - 573, trzykrotnie więcej przypadków kiły (615) i czterokrotny wzrost zachorowań na rzeżączkę (310). Eksperci wskazują, że jedną z przyczyn mogą być braki edukacji i niska świadomość dotycząca zagrożenia związanego z chorobami przenoszonymi drogą płciową.

- Tu nie mamy szczepionek, jedyną możliwością obrony przez zakażeniem jest zdrowy rozsądek, ponieważ spontaniczne spotkania seksualne niestety mogą skutkować zakażeniem. Dużym problemem w tym kontekście jest też bardzo wyraźnie narastająca lekooporność bakterii powodujących rzeżączkę. Ta lekooporność powoduje, że leczenie może być nieskuteczne - zauważa prof. Boroń-Kaczmarska.

Katarzyna Grzęda-Łozicka, dziennikarka Wirtualnej Polski

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl