Cios prosto w mózg. Dlatego masz słabą pamięć i koncentrację

Badacze z Australii przeanalizowali dane ponad 2 tys. osób w wieku od 40 do 70 lat, u których nie stwierdzono demencji. Uczestnicy wypełniali kwestionariusze dotyczące sposobu odżywiania, a następnie wykonywali testy oceniające pamięć, uwagę oraz inne funkcje poznawcze. Zebrano także informacje o ich stanie zdrowia, aktywności fizycznej i stylu życia.

Analizą kierowała Barbara Cardoso, biochemiczka żywienia z Monash University. Naukowcy w jej trakcie sprawdzali, jaki udział w codziennej diecie badanych miały produkty wysokoprzetworzone i czy wiązało się to z wynikami testów oraz przewidywanym ryzykiem demencji w kolejnych latach.

Produkty wysokoprzetworzone, często nazywane żywnością ultra-przetworzoną, to wyroby spożywcze, które przeszły wielostopniową obróbkę przemysłową i zawierają składniki rzadko używane w domowej kuchni. Wród nich wymienia się m.in. słodkie napoje gazowane, gotowe dania typu fast food, chipsy, słodycze, zupy instant, dania w proszku oraz wysoko przetworzone wędliny.

Zobacz także: Najgorszy napój zdaniem kardiologa. Płynna trucizna

W badanej grupie produkty wysokoprzetworzone dostarczały średnio ok. 41 proc. dziennej energii. Częściej sięgali po nie młodsi uczestnicy oraz mężczyźni. Jaki efekt takiej diety?

Wyniki pokazały, że każdy wzrost udziału takiej żywności w diecie o 10 proc. był związany z niższymi wynikami w testach oceniających koncentrację. Większe spożycie produktów wysokoprzetworzonych wiązało się również z wyższym wynikiem w ocenie ryzyka demencji.

— Aby lepiej zobrazować nasze ustalenia, wzrost spożycia żywności wysokoprzetworzonej o 10 proc. odpowiada mniej więcej dodaniu do codziennej diety standardowej paczki chipsów — mówi Cardoso. Badaczka podkreśla, że w praktyce przekładało się to na słabsze wyniki w testach mierzących uwagę wzrokową i szybkość przetwarzania informacji.

Zobacz także: Wysoki cukier we krwi? Objawy łatwo przeoczyć, a konsekwencje mogą być poważne

Autorzy badania zauważyli, że samo przestrzeganie zasad zdrowej diety, np. diety śródziemnomorskiej, nie zawsze neutralizowało tę zależność, jeśli w jadłospisie nadal było dużo produktów wysokoprzetworzonych. Może to oznaczać, że znaczenie ma nie tylko zawartość składników odżywczych, ale też sam stopień przetworzenia żywności.

— Wysokie przetworzenie żywności często niszczy naturalną strukturę produktu i wprowadza potencjalnie szkodliwe substancje, takie jak sztuczne dodatki czy związki chemiczne powstające podczas przetwarzania — wyjaśnia Cardoso.

Do tej grupy zaliczono m.in. słodzone napoje, chipsy, gotowe dania, desery mleczne i hot dogi. To produkty, które zwykle mają długi skład, są intensywnie przetwarzane i często zawierają dużo cukru, soli, tłuszczu oraz dodatków technologicznych.

Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie można na jego podstawie stwierdzić, że żywność wysokoprzetworzona bezpośrednio pogarsza koncentrację albo powoduje demencję. Pokazuje jednak zależność, której naukowcy chcą się przyjrzeć dokładniej.

Możliwe jest też odwrotne wyjaśnienie. Osoby, które już mają niższe wyniki w testach uwagi lub wyższe ryzyko zaburzeń poznawczych, mogą częściej wybierać szybkie, gotowe produkty. Na dietę wpływają również warunki życia, dostęp do świeżej żywności, wykształcenie i sytuacja ekonomiczna.

Badacze zauważyli, że wyższe spożycie żywności wysokoprzetworzonej częściej dotyczyło osób z niższym poziomem wykształcenia, otyłością oraz mniejszym przywiązaniem do zasad diety śródziemnomorskiej. Nie wykazano natomiast wyraźnego związku między taką żywnością a wynikami testów pamięci.

Wnioski z badania nie oznaczają, że okazjonalna paczka chipsów czy gotowe danie natychmiast zaszkodzą mózgowi. Problemem może być jednak regularne, wysokie spożycie żywności wysokoprzetworzonej i wypieranie przez nią prostych, świeżych produktów.

Dla zdrowia mózgu korzystniejsze mogą być codzienne, niewielkie zmiany: częstsze wybieranie warzyw, owoców, pełnoziarnistego pieczywa, kasz, roślin strączkowych, orzechów, ryb i domowych posiłków. Im mniej produktów z długim składem w codziennej diecie, tym lepiej nie tylko dla serca i metabolizmu, ale prawdopodobnie także dla koncentracji.

Magdalena Pietras, dziennikarka Wirtualnej Polski