Często kupowany suplement na kolana. Co mówią badania o chondroitynie?

Chondroityna jest glikozaminoglikanem, czyli długim łańcuchem cukrowym obecnym w macierzy pozakomórkowej chrząstki stawowej. W chrząstce jest odpowiedzialna za zatrzymywanie wody oraz wsparcie jej elastyczności i wzmocnienie odporności na ucisk. W przypadku zwyrodnienia ilość tych cząsteczek maleje, dlatego suplementacja w swoim zadaniu ma teoretycznie uzupełniać niedobór.

Po podaniu doustnym część cząsteczek ulega rozkładowi w jelicie, a biodostępność, czyli ilość wchłoniętej substancji, może być ograniczona. Wyniki badań wskazują, że jest w stanie ograniczać sytuacje związane z uszkadzaniem chrząstki oraz łagodzić niewielki stan zapalny. Działanie to jest raczej umiarkowane albo trudne do zauważenia.

Najwięcej badań dotyczy osób z chorobą zwyrodnieniową kolana, czyli przewlekłym uszkodzeniem chrząstki i stanem zapalnym o niewielkim nasileniu w obrębie stawu. W części randomizowanych badań klinicznych, czyli takich, w których uczestników losowo przydziela się do grupy otrzymującej badaną substancję lub placebo, obserwowano niewielkie zmniejszenie się bólu oraz poprawę funkcji stawu w porównaniu z placebo.

Efekt zwykle pojawiał się po kilku miesiącach regularnego stosowania i był umiarkowany. Analizy pokazują jednak duże różnice między badaniami, co wynika z odmiennej jakości preparatów oraz metod oceny bólu. Niektóre dane wskazują na brak istotnej klinicznie poprawy. Można z tego wywnioskować, że u części osób działanie może być odczuwalne, ale nie jest ono pewne ani jednakowe dla wszystkich.

W preparatach dostępnych na rynku najczęściej występuje siarczan chondroityny pochodzenia zwierzęcego, zwykle z chrząstki bydła lub rekina. Standardowa porcja dzienna mieści się najczęściej w zakresie 800 do 1200 mg, ponieważ takie dawki oceniano w badaniach.

Tabletki oraz kapsułki często zawierają także glukozaminę w ilości około 1000 do 1500 mg, metylosulfonylometan, czyli MSM, a czasem i witaminę C. Ta witamina przyczynia się mocno do syntezy kolagenu, czyli białka budującego tkankę łączną.

W składzie znajdują się również substancje pomocnicze, takie jak celuloza, stearynian magnezu oraz otoczki kapsułek żelatynowych. Jakość surowca może się różnić między producentami, dlatego ważna jest standaryzacja, czyli określenie zawartości czystej substancji czynnej w porcji.

Do potencjalnych korzyści chondroityny zalicza się łagodzenie bólu przy chorobie zwyrodnieniowej kolana, lecz nie działa to u każdego. U niektórych może też pojawić się niewielka poprawa sprawności podczas chodzenia lub wchodzenia po schodach. W niektórych badaniach zauważono też, że u części osób chrząstka w kolanie zużywała się wolniej. Oceniano to na podstawie zdjęć rentgenowskich wykonywanych przez kilka lat.

Ten rezultat nie zawsze przekładał się na mocną poprawę odczuwalną przez pacjenta. Zaletą jest też dobra tolerancja przy długotrwałym stosowaniu, ponieważ działania niepożądane najczęściej są łagodne, a są nimi zazwyczaj przejściowe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Warto pamiętać, że działanie zwykle jest stopniowe i wymaga regularności przez kilka miesięcy.

Chondroityna jest zazwyczaj dobrze tolerowana, a działania niepożądane mają najczęściej łagodny przebieg. Są jednak też przypadki, u których mogą pojawić się:

• wzdęcia,
• biegunka,
• nudności,
• uczucie pełności w jamie brzusznej.

Objawy te zazwyczaj ustępują po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu preparatu. Rzadko opisywano reakcje alergiczne, ale głównie ma to miejsce u osób uczulonych na białka zwierzęce, ponieważ surowiec pochodzi z tkanek zwierząt.

Ostrożność jest zalecana u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe, ponieważ opisano możliwość nasilenia ich działania i zwiększenia ryzyka krwawień. Dowody są ograniczone, ale w takiej sytuacji warto skonsultować suplementację z lekarzem i mieć podejście zachowawcze.

Nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa w ciąży oraz w okresie karmienia piersią, dlatego w tych grupach nie zaleca się stosowania bez potrzeby medycznej. Suplement nie zastępuje leczenia farmakologicznego ani rehabilitacji.

Chondroitynę najczęściej rozważają osoby z rozpoznaną chorobą zwyrodnieniową kolana, u których ból nasila się podczas chodzenia, długiego stania lub chodzenia po schodach. Jest też wybierana przez osoby po 40. lub 50. roku życia z pierwszymi objawami sztywności porannej. Sztywność poranna to poczucie ogólnego zesztywnienia ciała, ograniczenia ruchowego oraz bólu stawów i mięśni od razu po przebudzeniu.

Może być brana pod uwagę w formie uzupełnienia rehabilitacji, redukcji masy ciała oraz regularnego ruchu z umiarkowaną intensywnością, ponieważ nadmierna masa ciała zwiększa obciążenie stawu kolanowego. Największą ostrożność powinny zachować osoby z zaburzeniami krzepnięcia krwi, chorobami przewlekłymi wymagającymi stałego leczenia oraz jeśli w planach są jakieś zabiegi chirurgiczne. W takich sytuacjach suplementację warto omówić z lekarzem, aby ocenić ryzyko interakcji z lekami.

Nie ma też wystarczających danych dotyczących stosowania u dzieci i młodzieży, dlatego w tej grupie nie zaleca się przyjmowania bez rzeczywistej potrzeby medycznej.

Chondroityna jest jednym z najczęściej wybieranych suplementów przy bólu kolan, jednak jej działanie nie jest jednakowe u wszystkich. W wielu przypadkach jest w stanie przynieść poprawę, ale już w pozostałych efekt będzie słabo odczuwalny. Badania na ten moment dają mieszane wyniki, dlatego warto traktować ją jak element wspierający, a nie podstawę leczenia. Decyzję o stosowaniu najlepiej oprzeć na rzetelnej informacji oraz po rozmowie ze specjalistą, tym bardziej przy chorobach przewlekłych i stałej farmakoterapii.

Źródła:

1. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10329866/
2. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6824370/
3. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3383492/
4. Cochrane, https://www.cochrane.org/evidence/CD005614_chondroitin-osteoarthritis