Czkawka - skąd się bierze i jak się jej pozbyć? Kiedy czkawka wymaga leczenia?

Czkawka może być tylko zwykłą, chwilową przypadłością, ale również objawem podrażnienia przepony. Powstaje na drodze odruchowej, w wyniku podrażnienia zakończeń nerwu błędnego, przeponowego i włókien współczulnych unerwiających narządy klatki piersiowej, jamy brzusznej, a także pochodzące z ucha, nosa i gardła. Inną przyczyną może być pobudzenie ośrodka czkawki w ośrodkowym układzie nerwowym, w wyniku zaburzeń natury psychicznej lub metabolicznej.

W niektórych przypadkach czkawka może przejść w postać przewlekłą. Czkawka przewlekła utrzymuje się przez 48 godzin. Powoduje ona duży dyskomfort, znaczne zmęczenie, zaburzenie przyjmowania posiłków, utratę masy ciała, bezsenność i depresję.

Najważniejsze przyczyny czkawki przewlekłej to:

• choroby ośrodkowego układu nerwowego (zapalenia, choroby naczyniowe, guzy itp.),
• schorzenia metaboliczne (mocznica, hiponatremia, hipokalcemia, cukrzyca),
• choroby szyi i klatki piersiowej (np. zapalenie płuc i zapalenie opłucnej, zapalenie osierdzia, zawał mięśnia sercowego),
• choroby jamy brzusznej (np. ropień podprzeponowy, przepuklina rozworu przełykowego),
• operacje w obrębie klatki piersiowej i jamy brzusznej,
• toksyny, np. zatrucie alkoholowe, a także leki,
• ciąża.

Kobiety w ciąży mogą odczuwać czkawkę, która dopada jej jeszcze nienarodzone dziecko. W pierwszych 28 dniach życia może się ona pojawiać nawet kilka razy w ciągu doby. Spowodowane jest to niedojrzałym jeszcze układem nerwowym płodu. Z kolei czkawka występująca u niemowlaków podczas karmienia piersią wywołana jest podrażnieniem zakończeń nerwowych przepony, wynikającym z łykania powietrza przez niemowlaka.

W przypadku jej wystąpienia może pomóc:

• doraźne wypicie 1/2–1 szklanki letniej, przegotowanej wody,
• wdychanie i wydychanie powietrza z papierowej torebki,
• łatwostrawna, niezbyt obfita dieta z wykluczeniem pokarmów suchych,
• napary z ziołowych mieszanek lub nalewek uspokajających,
• farmakologiczne środki uspokajające i równocześnie rozluźniające błonę mięśniową gładką.

Kiedy czkawka wymaga leczenia?

Bezwzględnie należy udać się do lekarza, jeżeli czkawce towarzyszą:

• silny ból brzucha,
• ostra biegunka,
• wzdęcia, odbijanie się,
• brak apetytu,
• wstręt do jedzenia mięsa,
• bóle w klatce piersiowej, a także duszność i plucie krwią,
• silne bóle głowy i zawroty głowy,
• zaburzenia widzenia.

• Nietypowa przyczyna nieustającej czkawki
• Czkawka u niemowląt
• Nieustająca czkawka nie pozwala jej normalnie żyć

Konsultacji medycznej wymagają także sytuacje, gdy:

• czkawka wystąpiła po przyjęciu nowego leku,
• czkawka u osoby dorosłej utrzymuje się dłużej niż 8 godzin, u dziecka – 3 godziny.

Jeżeli lekarz stwierdzi, że częsta czkawka jest wynikiem stresu, może zapisać leki uspokajające lub rozkurczające. Gdy sytuacje stresowe zostaną wyeliminowane, a napady czkawki nie ustąpią, należy szukać przyczyny gdzie indziej. W przypadku wykluczenia wszystkich innych możliwych przyczyn uznaje się czkawkę za schorzenie samoistne, z którym trzeba nauczyć się żyć. Czasami wykonuje się zabieg chirurgiczny, który polega na przecięciu nerwu przeponowego. Taką operację przeprowadza się jednak bardzo rzadko.

Źródła

1. Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
2. Czech A., Tatoń J. Diagnostyka internistyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3156-7
3. Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3
4. Kokot F. Diagnostyka różnicowa objawów chorobowych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3295-6