Hiperurykemia – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Hiperurykemia to zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi, który jest fizjologicznie produkowany w organizmie. Substancja powstaje podczas metabolizmu takich związków jak zasady purynowe czy kwasy nukleinowe. Kiedy kwas moczowy jest usuwany wraz z moczem i kałem, jego stężenie w surowicy krwi nie przekracza górnej granicy normy. Ta wynosi dla kobiet 360 μmol/l (6 mg/dl), a dla mężczyzn 400 μmol/l (6,8 mg/dl).

Do hiperurykemii może dojść na różne sposoby. Patologia może wynikać zarówno z przyczyn wrodzonych, jak i nabytych. Może objawiać się od urodzenia, ale i rozwijać się w związku z nabywanymi obciążeniami w późniejszym okresie.

Hiperurykemia może być spowodowana:

• nadmiernym wytwarzaniem kwasu moczowego,
• zmniejszonym wydalaniem kwasu przez nerki,
• wysokim poziomem fruktozy w diecie.

Gdy hiperurykemia wynika z uwarunkowanych genetycznie zaburzeń enzymatycznych dotyczących przemian związków purynowych, mówi się o pierwotnej hiperurykemii. Zaburzenie może być również nabyte. Przyczynami hiperurykemii nabytej może być:

• nadciśnienie tętnicze,
• niedoczynność tarczycy,
• niewydolność nerek,
• leki,
• spożywanie pokarmów bogatych w puryny,
• nadmierne spożycie alkoholu,
• otyłość,
• tzw. zespół rozpadu nowotworu (może się pojawić po wdrożeniu leków przeciwnowotworowych),
• wysiłek fizyczny.

Główną przyczyną hiperurykemii jest zmniejszone wydalanie moczanów przez nerki. Obserwuje się je przy w dnie moczanowej, niewydolności nerek, zespole rozpadu guza, zespole Lescha-Nyhana oraz podczas leczenia niektórymi lekami moczopędnymi.

Nadmierne stężenie kwasu moczowego w organizmie może przebiegać bezobjawowo, ale i prowadzić do schorzeń związanych z dolegliwościami bólowym związanymi z powikłania hiperurykemii. Najczęstszymi z nich są dna moczanowa oraz kamica nerkowa.

Dna moczanowa

Dna moczanowa to ciężka, reumatologiczna choroba związana z wytrącaniem się kryształków moczanu w stawach. W wyniku długotrwałego podwyższenia poziomu kwasu moczowego w surowicy sole kwasu odkładają się w tkankach, szczególnie w stawach i w nerkach. Prowadzi to do upośledzenie ich funkcji oraz dolegliwości bólowe. Dlatego na obraz choroby składają się: zapalenie stawów, kamica nerkowa i niewydolność nerek.

Jakie są objawy dny moczanowej? Chorzy doświadczają:

• upośledzonej ruchomości w zajętych stawach,
• silnego bólu i sztywności stawów,
• zaczerwienienia i obrzęków struktur stawowych.

Kamica nerkowa

Kamica nerkowa cechuje się tym że tworzące się złogi moczanowe mogą być wydalane z organizmu wraz z moczem, gdy mają niewielkie rozmiary, ale i lokalizować się w strukturach układu moczowego, gdy są większe. Wówczas wywołują takie dolegliwości jak:

• silny ból zlokalizowany w obrębie lędźwi, brzucha czy pachwiny,
• nudności,
• bolesność podczas oddawania moczu,
• trudności z oddawaniem moczu,
• pojawianie się krwi w moczu.

Aby wykryć hiperurykemię, wystarczy wykonać badanie stężenia kwasu moczowego we krwi. Jej leczenie nie zawsze jest konieczne.

Jeśli nieprawidłowość wynika nie z przyczyn zdrowotnych, a złej diety, niewłaściwego stylu życia czy braku ruchu, wystarczy z reguły zmiana nawyków. U osób otyłych konieczna jest reedukacja masy ciała. Jak wygląda dieta przy hiperurykemii? Ważne jest regularne jedzenie posiłków, których powinno być 5 w ciągu dnia. Należy je spożywać co 3-4 godziny. Muszą to być nieduże porcje. Ponadto należy wystrzegać spożywania produktów o wysokiej zawartości związków purynowych, które zwiększają stężenie kwasu moczowego we krwi. To na przykład:

• podroby, czerwone mięso, wędliny, wywary z kości i mięsa, esencjonalne rosoły, galarety mięsne i rybne,
• słodkie produkty z dużą zawartością fruktozy,
• alkohol,
• śledzie, sardynki, szproty, owoce morza,
• mocna kawa, herbata.

Leczenie hiperurykemii wdrażane jest w sytuacji, gdy stężenie kwasu moczowego we krwi przekroczy wartość 12 mg/dl. Gdy rozwinęła się dna moczanowa, podaje się leki prowadzące do przerwania napadu dny oraz zapobiegające jej kolejnym epizodom. Niezbędne jest także leczenie innych chorób, takich jak nadciśnienia tętnicze czy cukrzyca.