Jak przebiega podwiązanie jajowodów?

Podwiązanie jajowodów ma na celu stworzenie mechanicznej blokady uniemożliwiającej przedostanie się plemników do komórki jajowej oraz uniemożliwia przedostanie się komórki jajowej do światła macicy. Obecnie istnieją dwie metody sterylizacji kobiet, dzięki którym można unieczynnić jajowody uzyskując skuteczną metodę antykoncepcji.

Pierwsza z nich, nowa i jeszcze nierozpowszechniona w pełni to metoda Essure. Wprowadzona w USA i zaaprobowana przez FDA w 2002 roku zyskuje coraz więcej zwolenników, ze względu na jej skuteczność i prostotę wykonania. Essure jest trwałą i nieodwracalną metodą antykoncepcji, która może być wykonana w gabinecie lekarskim. Nie ma konieczności korzystania z sali operacyjnej, czy znieczulenia ogólnego. Metoda ta sprowadza się do umieszczenia w jajowodach spiralnej elastycznej wkładki wykonanej ze stopu tytanu i niklu. Spirala taka powleczona jest politereftalenem etylenu, który umieszczony w jajowodzie po kontakcie z tkanką powoduje włóknienie i wtórne zamknięcie jego światła. Proces pełnego zamknięcia światła jajowodu trwa do trzech cykli miesięcznych kobiety. Umieszczeniem wkładki zajmuje się ginekolog, który poprzez pochwę, szyjkę i światło macicy powoli wsuwa delikatną, giętką wkładkę i umieszcza ją w świetle jajowodu. W ciągu trzech miesięcy od założenia wkładki skuteczność dochodzi do 96, 5%, a po 6 miesiącach, efekt jest 99,8% (wskaźnik Pearla).

Podwiązywanie jajowodów jest procedurą chirurgicznej sterylizacji kobiety. Celem zabiegu jest zamknięcie światła lub przerwanie ciągłości jajowodu. Dzięki temu niemożliwe jest przedostanie się komórki jajowej przez jajowód do światła macicy oraz przedostanie się plemników ze światła macicy do komórki jajowej celem jej zapłodnienia. Jednym słowem uzyskuje się efekt mechanicznej blokując transport „materiału genetycznego”. U mężczyzn wykonuje się podwiązanie nasieniowodów. Podwiązanie jajowodów jest zabiegiem chirurgicznym przeprowadzanym w szpitalu w warunkach sali operacyjnej w znieczuleniu ogólnym. Dostęp chirurgiczny do jajowodów można uzyskać wykorzystując technikę laparoskopii lub laparotomii.

• Laparoskopia - jest najczęstszym wykorzystywanym dostępem chirurgicznym do tego typu zabiegów. W znieczuleniu ogólnym lekarz operujący wykonuje niewielkie nacięcie skóry (około 1cm) w okolicy pępka. Poprzez to nacięcie wpuszczany jest gaz do jamy otrzewnowej, który unosi powłoki brzucha poprawiając widoczność. Następnie poprzez to samo nacięcie wprowadzana jest wąska kamera, dzięki której lekarz może odnaleźć narządy jamy brzusznej i miednicy mniejszej a w tym przypadku jajowody. Kolejnym etapem zabiegu jest wykonanie kolejnego małego nacięcia skóry w pobliżu kolca biodrowego. Przez to nacięcie wprowadzane jest narzędzie, którym będzie można wykonać zabieg. Po odnalezieniu jajowodu lekarz zamyka jego światło używając jednej z dostępnych mu metod: założenie klipsa, krążka zaciskającego jajowód albo elektrokoagulację, która niszczy fragment jajowodu powodując jego niedrożność. Zabieg laparoskopii jest krótki, trwa 20-30 minut i nie pozostawia na ciele pacjentki dużych, widocznych blizn. Powrót do domu w zależności od samopoczucia możliwy jest jeszcze tego samego dnia lub dzień po zabiegu.
• Minilaparotomia - w czasie zabiegu wykonywane jest poprzeczne nacięcie skóry brzucha na długości około 5cm tuż nad spojeniem łonowym. Przez ten niewielki otwór lekarz odnajduje jajowody, które podwiązuje (zawiązuje na jajowodzie nierozpuszczalne nici chirurgiczne, które zamykają światło jajowodu) a następnie przecina jajowód - zabieg typu Pomeroy’a. Zabieg ten trwa około 30 min. i jest zalecany zwłaszcza u kobiet, które rodziły poprzez cięcie cesarskie. Powrót do zdrowia zabiera około 3-4 dni.
• Laparotomia - jest najrzadziej wykorzystywanym dostępem chirurgicznym do tego typu zabiegów. Od minilaparotomii różni się jedynie długością blizny na skórze brzucha - nacięcie jest nieco większe, od 5 do 12cm.

Zamykanie światła jajowodu już po dostaniu się do jamy brzusznej można wykonać na wiele sposobów za pomocą różnych narzędzi.

• Częściowa salpingektomia - jest metodą, w której jajowody są przecinane a ich końce pozostałe po przecięciu zawiązywane z użyciem nici chirurgicznych. Technika Pomeroy’a jest bezpieczna, efektywna i łatwa do wykonania. Nie wymaga od operatora użycia żadnych wyszukanych narzędzi - najczęściej wystarczą nożyczki i szwy chirurgiczne. Tej techniki operacji nie używa się jednak w laparoskopii.
• Klipsy zaciskające - bardzo proste w użyciu, zakładane są na jajowód za pomocą specjalnego urządzenia - aplikatora. Zaciśnięcie klipsa powoduje zaciśnięcie i zamknięcie światła jajowodu, oraz odcięcie dopływu krwi do tego fragmentu tkanki. Powoduje to bliznowacenie i włóknienie jajowodu z zamknięciem jego światła. Najczęściej wykorzystuje się klipsy wykonane z tytanu oraz z plastiku.
• Krążki silikonowe - podobnie jak klipsy powodują mechaniczną blokadę jajowodów poprzez wytworzenie blizny spowodowanej zaciśniętym na jajowodzie krążkiem. Najczęściej wykorzystywane są krążki wykonane z silikonu. Podobnie jak klipsy, krążki mogą być wykorzystane w laparoskopii.
• Elektrokoagulacja - celem jest skoagulowanie bądź spalenie fragmentu każdego z jajowodów, co powoduje jego niedrożność i uniemożliwia zajście w ciążę. Obecnie najczęściej używa się do tego celu elektrokoagulacji bipolarnej - bezpieczniejszej dla pacjentki. Niewielkie napięcie prądu elektrycznego, wytworzone przez specjalne kleszczyki, którymi lekarz chwyta jajowód powoduje zniszczenie, spalenie i zbliznowacenie tej tkanki.

Podwiązanie jajowodów to inwazyjna procedura, ale skuteczność tej metody antykoncepcyjnej jest imponująca.

Źródła

1. Berek J.S., Novak E. Ginekologia, Medipage, Warszawa 2008, ISBN 978-83-89769-46-6
2. Opala T. Ginekologia - podręcznik dla położnych, pielęgniarek i fizjoterapeutów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3353-5
3. Bręborowicz G. (red.), Ginekologia, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-39-6
4. Bręborowicz G. Ginekologia i położnictwo, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3082-X