Krztusiec nie jest tylko chorobą dzieci. Odporność po szczepieniu z czasem słabnie

Krztusiec nie jest wyłącznie infekcją wieku dziecięcego, a odporność po szczepieniach z młodości zanika.Krztusiec nie jest wyłącznie infekcją wieku dziecięcego, a odporność po szczepieniach z młodości zanika.
Źródło zdjęć: © Getty Images

W 2024 r. na krztusiec zachorowało w Polsce 35 razy więcej osób niż rok wcześniej, a ponad 40 proc. stanowili dorośli. Odporność po szczepieniach z dzieciństwa z czasem wygasa, stwarzając ryzyko dla niemowląt. Wyjaśniamy, jak przebiega zakażenie i kto powinien przyjąć dawkę przypominającą.

Ilu dorosłych choruje na krztusiec?

W 2024 r. na krztusiec zachorowało w Polsce 32 430 osób – niemal 35 razy więcej niż rok wcześniej (922 przypadki). Choć najwięcej zakażeń (6460) odnotowano u dzieci w wieku 10–14 lat, choroba silnie dotknęła także dorosłych: u pacjentów powyżej 20. roku życia potwierdzono 13 171 zachorowań, co stanowiło ponad 40 proc. wszystkich zgłoszeń.

W tym samym roku w Unii Europejskiej, Norwegii i Islandii z powodu krztuśca zmarły 84 osoby, z czego 29 miało co najmniej 65 lat. Seniorzy znacznie częściej wymagają hospitalizacji i są bardziej narażeni na zgon w przebiegu powikłań, dlatego w tej grupie wiekowej czujność jest szczególnie ważna.


WIDEO
Polacy biorą garściami. "Kilkanaście leków to jest standard"


Na ile lat chroni szczepienie?

Ani szczepienie, ani przechorowanie nie zapewniają trwałej odporności. Ochrona po tradycyjnej szczepionce pełnokomórkowej utrzymuje się zazwyczaj przez 10–12 lat, natomiast po nowocześniejszej szczepionce bezkomórkowej (zawierającej oczyszczone antygeny) słabnie już po około 5 latach.

Zgodnie z polskim kalendarzem szczepień ostatnią obowiązkową dawkę przeciw krztuścowi dzieci otrzymują w 14. roku życia (preparat bezkomórkowy Tdap). Obowiązkowe szczepienie w wieku 18 lat chroni już wyłącznie przed błonicą i tężcem. Oznacza to, że dorosły, który po ukończeniu szkoły nie przyjął dawki przypominającej, jest praktycznie pozbawiony ochrony przed pałeczkami krztuśca.

Jak krztusiec przebiega u dorosłych?

U niemowląt napad kaszlu kończy się charakterystycznym świstem wdechowym przypominającym pianie koguta, u dorosłych objaw ten występuje jednak znacznie rzadziej. Dominuje suchy, męczący kaszel utrzymujący się tygodniami – stąd potoczna nazwa "kaszel 100-dniowy".

W amerykańskim badaniu obejmującym 203 dorosłych z potwierdzonym krztuścem aż 84 proc. doświadczało napadów duszności utrudniających zaczerpnięcie powietrza oraz zaburzeń snu. Ponad połowa chorych (54 proc.) zgłaszała wymioty wywołane odruchem kaszlowym, u 28 proc. dochodziło do nietrzymania moczu, a u 4 proc. do złamania żeber na skutek silnych skurczów klatki piersiowej. Kaszel trwający ponad dwa tygodnie jest wskazaniem do diagnostyki laboratoryjnej. Wczesne wdrożenie antybiotykoterapii ogranicza nasilenie objawów i hamuje rozprzestrzenianie bakterii.

Kto zaraża niemowlęta?

W 2024 r. w Europie krztusiec zdiagnozowano u ponad 10 tys. niemowląt – połowa wymagała leczenia szpitalnego, a 44 dzieci zmarło. U osób dorosłych infekcja często przebiega nietypowo i przypomina zwykłe przeziębienie, przez co nie zostaje rozpoznana. Taki chory staje się bezpośrednim źródłem zakażenia dla noworodków, które nie rozpoczęły jeszcze podstawowego cyklu uodpornienia.

W analizie 1306 przypadków zachorowań u niemowląt najczęstszymi źródłami zakażenia w rodzinie były starsze rodzeństwo (35,5 proc. przypadków), matka (20,6 proc.) oraz ojciec (10 proc.). Z tego względu Program Szczepień Ochronnych rekomenduje tzw. strategię kokonu – zaszczepienie rodziców, dziadków i opiekunów mających kontakt z dzieckiem przed ukończeniem pierwszego roku życia.

Szczepienie przypominające dla dorosłych

Osobom dorosłym zaleca się rutynowe przyjmowanie jednej dawki przypominającej szczepionki Tdap co 10 lat. Kwalifikację i iniekcję można wykonać także w aptece. Szczególne zalecenia dotyczą kobiet w ciąży: szczepienie rekomenduje się między 27. a 36. tygodniem każdej ciąży (jest ono bezpłatne w poradni POZ). Przeciwciała wytworzone przez matkę przenikają przez łożysko, zapewniając noworodkowi odporność do czasu podania pierwszej własnej dawki w 2. miesiącu życia. Dane z Wielkiej Brytanii wskazują, że zaszczepienie ciężarnej obniża ryzyko zachorowania niemowlęcia w pierwszych trzech miesiącach życia aż o 91 proc.

Krztusiec nie jest wyłącznie infekcją wieku dziecięcego, a odporność po szczepieniach z młodości zanika. Przewlekły, napadowy kaszel wymaga konsultacji lekarskiej, natomiast regularna dawka przypominająca to kluczowy krok w ochronie własnego zdrowia oraz bezpieczeństwa najmłodszych.

Źródła:

  1. Stacje sanitarno-epidemiologiczne, https://www.gov.pl/web/psse-miechow/wzrost-zachorowan-na-krztusiec
  2. ECDC, https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/pertussis-annual-epidemiological-report-2024.pdf
  3. GIS, https://www.gov.pl/web/gis/krztusiec
  4. Oxford Academic, https://academic.oup.com/jid/article/224/Supplement_4/S310/6378082
  5. PubMed, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26347437/
  6. MZ, https://dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2026/77/akt.pdf
  7. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5106626/

Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.

Wybrane dla Ciebie