Metoda Bobath – ćwiczenia, efekty i wskazania

Metoda Bobath (w przypadku dzieci znana także pod nazwą NDT lub NDT-Bobath) to metoda rehabilitacji neurologicznej, obejmująca zarówno ocenę, jak i leczenie dzieci oraz dorosłych z deficytami neurologicznymi.

Koncepcja Bobath powstała w latach 40. XX wieku. Jej nazwa pochodzi od nazwiska twórców: Karela (psychiatry i neuropsychologa) oraz Berty (fizjoterapeutki) Bobath, którzy zajmowali się rehabilitacją pacjentów po udarach z mózgowym porażeniem dziecięcym.

Pierwotna koncepcja została zmodyfikowana w latach 50. XX w. przez Elisabeth Kong i Mary Quinton, które opracowały metodę NDT-Bobath dla niemowląt.

U podstaw metody Bobath leży założenie, że istotą deficytu ruchowego są zaburzenia odruchów postawy. Zakłada także, że pacjenci z dysfunkcjami ruchowymi lub zmianami w ośrodkowym układzie nerwowym inaczej odbierają wrażenia czuciowe, a ich odruchy fizjologiczne są nieprawidłowe.

Ponieważ metoda Bobath ma na celu usprawnienie ruchowe poprzez eliminowanie nieprawidłowych odruchów i właściwy wpływ na napięcie mięśniowe, uwzględnia się takie formy terapii jak:

• fizjoterapia,
• terapia zajęciową,
• terapia logopedyczna.

Celem metody Bobath, rozumianej jako rodzaj usprawniania ruchowego pacjentów neurologicznych, jest:

• wypracowanie odpowiedniej kontroli motorycznej,
• eliminacja nieprawidłowych odruchów ciała,
• stymulowanie odruchów – jak najbardziej zbliżonych do prawidłowych,
• wykorzystanie utrwalonych prawidłowych wzorców ruchowych w codziennym życiu,
• normalizowanie i usprawnienie napięcia mięśniowego, stymulowanie strony objętej deficytem, co przyczynia się do poprawy napięcia mięśniowego. Modyfikacja napięcia mięśniowego polega na obniżaniu wzmożonego i podwyższanie obniżonego.

Głównym celem metody Bobath u dzieci jest zminimalizowanie deficytów i wykorzystanie możliwości na tyle, na ile pozwala uszkodzenie OUN (ośrodkowy układ nerwowy). To ma pomóc pacjentowi w rozwoju i uzyskaniu niezależności.

U osób dorosłych metoda Bobath ma na celu odzyskiwanie funkcji utraconych po udarach mózgu lub innych urazach mózgowo-czaszkowych. Celem jest odzyskanie częściowej lub całkowitej samodzielności.

Efektem terapeutycznym metody Bobath jest:

• poprawa dystrybucji napięcia mięśniowego,
• zwiększenie siły mięśniowej,
• poprawa liniowości działania mechanizmów dźwigniowych,
• aktywacja strony porażonej,
• poprawa zakresu ruchów,
• samodzielność, aktywność i poprawa komfortu życia.

Metodę Bobath stosuje się u dzieci (również niemowląt), ale i dorosłych z zaburzeniami neurologicznymi, ortopedycznymi czy ogólnorozwojowymi, z zaburzeniami napięcia, ruchu i funkcji będących skutkiem uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Wskazanie do rehabilitacji metodą Bobath stanowi:

• mózgowe porażenie dziecięce,
• asymetria,
• obniżone lub wzmożone napięcie mięśniowe (problemy z dystrybucją napięcia),
• zaburzenia rozwoju psycho-ruchowego,
• uszkodzenia splotów nerwowych,
• przepuklina oponowo–rdzeniowa,
• choroby nerwowo-mięśniowe,
• zaburzenia koordynacji,
• zaburzenia karmienia,
• wady rozwojowe, opóźniony rozwój motoryczny,
• wady genetyczne,
• wcześniactwo.

W przypadku niemowląt, wcześniaków i małych dzieci istotne jest rozpoczęcie procesu terapii najwcześniej, jak to możliwe (najlepiej przed ukończeniem przez dziecko 6. miesiąca życia).

W metodzie Bobath ćwiczenia oparte są o proces „motor learningu”, to jest nauczania poprzez ruch. Bobath to ćwiczenia całego ciała, nie ograniczające się do kończyn. Działanie jest wielotorowe: wykorzystuje się różne pozycje ułożeniowe, modyfikuje wzorce i zachowania, wprowadza zmiany w środowisku rodzinnym.

By pozbyć się nieodpowiednich wzorców ruchowych, a wypracować i utrwalić odpowiednie, konieczne są specjalistyczne ćwiczenia. Przydaje się także sprzęt: wałki, stoły rehabilitacyjne czy piłki (jednym z przykładowych ćwiczeń jest aktywne przenoszenie ciężaru ciała na piłce oraz stymulowanie unoszenia i kontroli głowy poprzez odpowiednia pozycję i wsparcie).

Tempo ćwiczeń oraz ich rodzaj są dobierane indywidualnie do dziecka. Ważne i konieczne są nie tylko ćwiczenia w gabinecie fizjoterapeuty, ale także praca pacjenta w domu.